Mahler uitgekleed

Wat gebeurt er als je een groot orkest reduceert tot zestien muzikanten? Tijdens het openingsconcert van Novecento kregen we enkele liederen van Mahler in hun zuiverste vorm te horen.

Muziek van Gustav Mahler hoor je meestal met groot orkest. Honderd man, minstens, zoals het hoorde aan het eind van de negentiende eeuw. En een zanger, want stem en orkest laten samenkomen doet niemand Mahler na.

Het is dus best verbazend dat we zestien muzikanten het podium zien betreden. Eén viool, één altviool, één cello, één contrabas. Dat is niks vergeleken met het leger strijkers dat normaal gesproken de voorhoede vormt van een laatromantisch symfonisch orkest. Ook van de blazers telt het ensemble maar één per instrument. Eén hoorn? Hoe kan dit ensemble ooit Mahler spelen? Muziek die zoveel haalt uit de klank van een gigantisch symfonisch orkest?

Verbazend goed, zo blijkt. Componist Dimitris Andrikopoulos heeft in zijn bewerking Mahlers klankuniversum zorgvuldig ontleed. De zestien muzikanten van Oxalys bouwen dat universum samen weer op. Dat doen ze voorzichtig – in het begin soms zelfs wat onwennig – maar al snel wint hun weergaloze overtuiging dat ze die andere vierentachtig muzikanten echt niet nodig hebben om Mahlers muziek te laten klinken.

Mahlers kleuren

En daar kunnen we ze niet ongelijk in geven. Hoewel de forte-passages soms wat kracht missen, blijft het kleurenpallet onmiskenbaar Mahler. Meer nog: de prachtige kleuren die soms verloren gaan in de klank van een gigantisch orkest, komen in deze bewerking moeiteloos aan de oppervlakte. Als geen andere componist buitte Mahler schaamteloos de kwaliteiten van elk instrument uit. Net dat horen we, paradoxaal genoeg, met minder muzikanten nog beter.

Bovenop die uitgepuurde klanken zingen mezzosopraan Margriet van Reisen en bariton Henk Neven de liedteksten. Ze moeten niet opboksen tegen een groot orkest, en dat voordeel spelen ze zoveel mogelijk uit. Waar ze de kans zien, vervangen de twee zangers groot volume door tekst en subtiele klank. Daarin gaan ze tot het uiterste, soms nét iets te ver, zodat we hen in sommige passages, zelfs naast een zestienkoppig orkest, even kwijtraken.

De teksten van Des Knaben Wunderhorn zijn niet veel meer dan naïeve volksgedichten. Toch duurt het niet lang voor de banale teksten transformeren in echte poëzie. Eerst denk je nog dat het de gedichten zelf zijn, die gewoon beter worden naar het einde toe. Maar al snel vermoed je dat het de muziek van Mahler is, die de teksten naar een hoger plan heeft getild. Naar een universum waar elk woord, door Van Reisen en Neven subliem vertolkt, een haast metafysische geladenheid krijgt.

Die Gedanken sind frei

In dat universum krijgen we Der Abschied, het laatste deel van Das Lied von der Erde, te horen. Het laatste restje naïviteit dat nog overbleef in Des Knaben Wunderhorn, is in dit werk ver te zoeken. Der Abschied staat bol van de romantische thematiek, maar dat is in Mahlers universum geen probleem. Van Reisen krijgt alle ruimte om de teksten meesterlijk te zingen, en dat doet ze ook. Met een subtiliteit die enkel in deze kleine bezetting naar voren kon komen, leidt ze ons naar het laatste akkoord. Een open slotakkoord, waarin alle vergankelijkheid sublimeert tot een eeuwigdurende gedachte.

Aan de vooravond van de twintigste eeuw schreef Mahler muziek die de deur openzette voor wat zou komen: een twintigste eeuw vol experiment. Misschien doet het slotakkoord van dit concert dat ook: een wit blad aanbieden waarop we alle mogelijke gedachten kunnen neerschrijven.

nov.jpg

Mahler: Die Gedanken sind Frei | maandag 25/09/2017 | PDS | openingsconcert Novecento en KU Leuven | €5 met Cultuurkaart

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s