TIP: Op zoek naar Ervín Schulhoff

Het scheelde niet veel of dit was een gortdroog inleidend tekstje geworden om het concert van komende woensdag aan te raden. Gecopypastete Wikipedia-info over een zekere Ervín Schulhoff (nog nooit van gehoord), gekruid met wat wervende woorden over Berg/Stravinski/Schönberg en pianist Daan Vandewalle, want dat kan gewoon niet tegenvallen. Maar ik was dus een tekst aan het schrijven over een Schulhoff-concert zonder – hoe kón ik? – naar muziek van Schulhoff te luisteren.

Toen deed ik wat mijn oorspronkelijke tekst in de vuilbak deed belanden: ik luisterde naar Schulhoffs Fünf Pittoresken op YouTube. Die muziek is zoveel aanstekelijker dan ik verwacht had! Daarom doe ik je een voorstel: zet deze muziek op en lees mijn nieuwe tekst hieronder. Héél traag. Luister eigenlijk vooral naar de muziek, dat is sowieso interessanter (doe maar gewoon je ogen dicht). En op het einde, dat beloof ik je, ben je overtuigd om woensdag naar Schulhoff te komen luisteren, goed? Wie? Schul—?

0:00 I. Zeitmaß [tempo] “Foxtrott”

“Ik hou ongelooflijk veel van dansen in nachtclubs, zoveel zelfs dat er periodes zijn dat ik hele nachten lang met een of andere gastvrouw aan het dansen ben… omdat ik zo van het ritme houd… en van mijn onderbewustzijn, dat zich op zo’n momenten vult met sensueel genot”

Geef toe, zo jazzy had je zijn muziek niet verwacht. Als je Schulhoff voor de eerste keer googelt, krijg je niet meteen een samenhangend beeld van deze zonderlinge componist. Je leest over Praag, over dadaïsme (daarover zo dadelijk meer), maar ook over jazz en swingende melodieën. Op zijn Wikipedia-pagina vond ik dit citaat. Maar ik begrijp het nu pas echt, nu ik zijn muziek al schrijvend hoor.

3:25 II. Zeitmaß “Ragtime”

Iets trager nu, maar nog steeds zo swingend. Hoe kon de geschiedenis deze man vergeten? (Heb je die arpeggio gehoord?) Beeld je een rokerig cafeetje in, zo’n gezellige jazzclub. Het is al laat, iemand zet zich aan de piano en begint deze muziek te spelen. Er klinken wat stemmen op de achtergrond, maar wie in de buurt zit zou zich omdraaien en luisteren.

8:16 Zeitmaß-zeitlos III. In Futurum

Misschien ken je 4’30” van John Cage wel (als je het niet kent, kijk hier dan straks eens naar, of niet, het zijn vier minuten en dertig seconden stilte). En Cage dacht dat hij origineel was?

De jaren na de Eerste Wereldoorlog waren ongelooflijk boeiende jaren voor de kunst. Een grote groep kunstenaars (waaronder de dadaïsten) stond op om komaf te maken met alles waar de kunst tot dan toe voor stond. Ook Schulhoff voelde zich blijkbaar aangetrokken tot die groep kunstenaars. Een nummer stilte tussen jazzy stukjes muziek, wat wil hij ons daarmee vertellen?

“Ik zou toegevingen moeten doen aan de burger?
Dan nog liever mijn uitwerpselen opvreten. –
Mijn devies: leert dada. Geloof me: dada zal zegevieren.”

Dat zegt genoeg.

In Futurum. Stilte. Wist hij niet wat er zou komen en wou hij dat verklanken? Is dit de tabula rasa waar de dadaïsten van droomden?

In elk geval krijgt de stilte wel een wrange bijklank, als je weet de muziek van deze geniale man (van joodse afkomst) verboden zou worden. En dat de nazi’s hem zouden oppakken en uiteindelijk de dood injagen.

9:48 IV. Zeitmaß “One-Step”

In de jaren 20 was de jazz nog jong. Voor Schulhoff was de jazz een manier om los te komen uit het burgerlijke milieu waarin hij was opgegroeid. Op zoek naar vrijheid: “Wij spreken niet in jamben, hexameters, enzovoort, maar in proza, en kunnen daarmee veel meer uitdrukken dan we zelf geloven.” Laat de maatstrepen, laat de strenge voortekening, dans!

13:03 V. Zeitmaß “Maxixe”

Van hoog naar laag en weer terug. Het register van de piano opengooien. Zou de man (hij was ook pianist) zoiets hebben kunnen improviseren?

Hoe kon de geschiedenis deze man vergeten? En met deze stukjes hebben we nog maar één kant van hem gezien. Naar het schijnt schreef hij héél uiteenlopende muziek (maar die ken ik ook niet), van Debussy over Strauss tot de meest experimentele klanken.

Er valt nog zoveel meer over deze man te vertellen, daar ben ik zeker van. Maar ik stop met Schulhoff googelen. Dat hebben anderen mij al voorgedaan, en woensdag komt kunstenaar en dichter Johan Van Cauwenberge dat vertellen. En Daan Vandewalle komt deze jazzy muziek spelen. En muziek van tijdgenoten (Berg/Stravinski/Schönberg), waar Schulhoff mee correspondeerde. Kan niet tegenvallen, lijkt me.

Novecento: Een grote onbekende: Ervín Schulhoff | woensdag, 18 oktober 2017 (20:30) | STUK | € 18 (basis), € 9 (met Cultuurkaart)

schulhoff_1.jpg

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s