Edgard Tytgat in Museum M: een bloemlezing

Het is koud, het is nat en mijn vingers vriezen er bijna af terwijl ik fiets, maar ik moest en zou Museum M bereiken. Het wachtte op me als oase van esthetische rust in deze drukke periode van Kerst shopping, filerijden, verwoed papers afwerken en jawel zelfs studeren. Sinds 8 december huist M namelijk de nieuwe tentoonstelling: Edgard Tytgat: herinnering aan een geliefd venster. 

Ik wandel het gebouw binnen, berg mijn natte spullen op in een locker, en ga met audiogids in de hand op weg naar de eerste verdieping. Wat ik zag op die eerste verdieping overtrof al mijn verwachtingen. In deze review probeer ik aan de hand van mijn favoriete werken  een voorsmaak te geven van deze tentoonstelling die zeker en vast de moeite waard is om eens te bezichtigen. Als is het maar om even niet aan dat kerstdiner te moeten denken, of om eens naar iets anders de kijken dan Power Point presentaties of cursusblokken. (De schilderijen worden besproken in de volgorde waarin ze te zien zijn in het museum.)

Ontbijt van Maria


Ontbijt van Maria

Al snel wordt duidelijk dat Edgard een beetje een rebel was. Ook al deden de critici flink hun best hem in te lijven binnen het impressionisme, expressionisme en de naïve schilderkunst, Edgard weigerde gecategoriseerd te worden binnen al deze ‘-ismes’. De audiogids vertelt me dat hij dit een ‘verloochenen van z’n eigen stijl’ vond. In de eerste zaal al vallen de gedempte en vereenvoudigde kleuren op als ook het autobiografische karakter van zijn werk. Deze twee zaken worden geïllustreerd door het bovenstaande schilderij. Je ziet zijn geliefde vrouw en levenslange muze Maria aan de ontbijttafel geschilderd in een soort van mozaïek van gedempte kleuren. Ook karakteristiek is het venster op de achtergrond, want volgens Tytgat kijkt iedereen door zijn eigen venster op de wereld.  Je stapt als het ware binnen in zijn Brusselse woning en wat je daar te zien krijgt is Tytgat zijn venster, letterlijk en figuurlijk.

Offer van IphigeniaOVI

In deze zaal wordt duidelijk dat Edgard Tytgat helemaal niet zo’n naïve schilder was als de critici wouden doen geloven. Hij heeft duidelijk kennis van de Griekse mythologie, Bijbelse verhalen en zelfs Oosterse sprookjes. Toch slaagt hij er steeds in zijn eigen stempel te drukken op al deze bestaande verhalen. De meeste schilderijen hebben een suggestieve titel die een diepere bodem onthullen en hoe meer schilderijen je bekijkt hoe meer je figuren en motieven ziet terugkomen. Dit is iets wat Edgard blijkbaar erg graag deed en het heeft de chique naam gekregen van ‘het meta-narratief’. In mensentaal betekent dit dat hij tussen zijn schilderijen een web van betekenissen weeft, verschillende motieven en figuren keren terug, worden geherinterpreteerd en verschijnen in verschillende gedaantes. Eens je de sleutel tot zijn oeuvre gevonden hebt, is het kijken naar zijn kunst een waar genot, en ook een beetje een veredelde ‘waar is Wally’ activiteit.

Hierboven afgebeeld is Tytgat’s eigen visie op het mythologische verhaal van het offer van Iphigenia. (Hier doe ik een beetje aan mijn eigen meta-narratief, want de titel The Killing of a Sacred Deer van de film waarover ik eerder een recensie schreef verwijst ook naar deze mythe.)

Euphrasie poseert voor de eerste maal

Euphrasie poseert voor de eerstemaal

Bij het binnenkomen van deze ruimte trok bovenstaand schilderij meteen mijn aandacht. Ik dacht: vrouwelijk naakt, Venus van Urbino en Manet zijn Olympia. Alle radartjes in mijn bovenkamer sloegen aan het werk. En inderdaad, de audiogids (mijn trouwe compagnon) bevestigde mijn vermoedens. Maar het wees ook nogmaals op de ambiguïteit van Tytgat. De titel bijvoorbeeld, wat heeft die te betekenen? Het ziet er niet echt uit alsof Euphrasie voor de eerste maal poseert. En wat doet dat schilderij van die stoel op de achtergrond? Ik ben nog steeds op zoek naar de sleutel.

De acht dames

DAD

De sleutel (of toch een deel ervan) vind ik bij deze acht dames. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waagde Edgard Tytgat zich aan een pikante excursus. Hij ontwikkelde een reeks aquarellen waarin hij het verhaal vertelde van acht vrouwen die ingezet worden in een soort van erotisch kaartspel. Dit werk is een reflectie van vorige werken en een voorspiegeling van werken die nog moesten komen. ‘Meta’ is zoals u wel al gemerkt hebt het codewoord, en het bereikt zijn hoogtepunt in deze zaal. Het lijkt een beetje abstract zo, dat dacht ik ook toen de audiogids het absurde verhaal in mijn oor ratelde, maar dan spotte ik onderstaande afbeelding tussen de aquarellen, en had ik deze niet al eerder gezien?

Aquarel

Voorspel van een gebroken liefdeVVEGB

Dit laatste schilderij brengt nog een ander aspect van Tytgat aan het licht: het cinematografische van zijn schilderijen. Dit doek kun je lezen als een film, van links naar rechts of omgekeerd. Tijdens de voorstelling is ook beeldmateriaal te zien van regisseur Roy Andersson, wiens werk de cineast en co-curator Gust Van Den Berghe aan Tytgat’s narratieve stijl deed denken. Dit schilderij is bovendien wat donkerder dan de rest van zijn oeuvre. Naar het einde van zijn leven toe herkauwt Tytgat dan ook nog een laatste keer dezelfde thema’s, maar dan met een meer triestige ondertoon.

WAT: expo Edgard Tytgat: herinnering aan een geliefd venster // WAAR: Museum M, Leopold Vanderkelenstraat 28, 3000 Leuven // WANNEER: expo loopt nog tot 8 april 2018 // HOEVEEL: gratis voor cultuurkaart houders, 5 euro tussen 19 en 25 jaar, 12 euro standaardtarief

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s