Ritmische rituelen

In de eerste helft van de twintigste eeuw zworen Bartók en Stravinski de traditie af om op zoek te gaan naar de wortels van onze muziek. Festival 20/21 zet hun werk, dat destijds voor een schokgolf zorgde in de muziekgeschiedenis, weer op het podium. Wat vertellen die vermeende oervormen van muziek ons vandaag?

Voor aanvang van het openingsconcert van Festival 20/21 staan de instrumenten, twee piano’s en een hoop slagwerk, nog roerloos op het podium van de Aula Pieter De Somer. Dat de muzikanten van Het Collectief ze tot de instrumenten zullen maken van een broeierig ritueel, vermoedt nog niemand. Twee werken, de Sonate voor twee piano’s en slagwerk van Béla Bartók en een bewerking van Le Sacre du Printemps van Igor Stravinski zullen als een orkaan door de zaal razen.

Zeker dat laatste werk is niet onbesproken. Toen het in 1913 voor het eerst werd uitgevoerd, ging het publiek, als we de mythes mogen geloven, na afloop met elkaar op de vuist. Wat Stravinski had geschreven was nieuw en ongehoord, een orkaan die alle heilige huisjes omverblies. De luisteraars waren het niet met elkaar eens of zoiets als de Sacre wel geschreven mocht worden.

Oerklanken

De Sacre is lang niet het enige stuk dat protest ontketende. De hele twintigste eeuw werd een eeuw van experiment en avontuur, van discussies over wat wel en niet kon en van veelbesproken premières. Meer en meer componisten gooiden de romantische traditie overboord om op zoek te gaan naar iets nieuws. Naar klanken zonder traditie. Maar ook naar de wortels van onze muziek.

Waar komt onze muziek vandaan? Misschien stelden Bartók en Stravinski zich die vraag toen ze de stukken schreven die nu op het programma staan. Waar Bartók in de jaren 30 met opnameapparatuur het platteland introk op zoek naar oeroude volksmuziek (Bartók sprak over boerenmuziek), deed Stravinski een gooi naar hoe rituelen in de oertijd geklonken zouden hebben. Zowel Bartók als Stravinski probeerden, enigszins paradoxaal, in hun zoektocht naar nieuwe muziek het oeroude te verklanken.

Het resultaat is ritmisch en vol vuur. Waar tot de eeuwwisseling lyrische lijnen de bovenhand haalden, staat in deze muziek het ritme centraal. Niet zelden worden in de uitvoering van Het Collectief de piano’s deel van het slagwerk. Wat overblijft is één grote drumset, een ritmische rollercoaster die onvermoeibaar voort blijft denderen. Bartóks boeren en Stravinski’s jagers hielden van aanhoudende ritmes, van dansen rond een offer tot je erbij neervalt.

Vuurdans

Bartóks Sonate is kleurrijker dan Stravinski’s Sacre. Bartók haalt in zijn Sonate alle mogelijke kleuren uit het slagwerk en de piano’s, kleuren die de muzikanten van Het Collectief op hun beurt tonen. Stravinski daarentegen schreef de Sacre voor symfonisch orkest. In de versie voor twee piano’s en slagwerk worden de symfonische instrumenten gereduceerd tot de klank van een klavier en verdoffen daardoor de kleuren. Maar tegelijk horen we ook meer en zien we nieuwe details, omdat we luisteren naar het raamwerk van Stravinski’s compositie.

Dat ook vandaag luid protest zou losbreken bij een uitvoering van de Sacre, is ondenkbaar. Waarschijnlijk zijn onze oren meer gewoon. Toch durf ik te vermoeden dat in deze muziek nog steeds dezelfde orkaan schuilt als toen ze voor het eerst werd uitgevoerd. Zowel Bartók als Stravinski hebben in hun muziek een mysterieuze dans weten te verklanken, een dans rond een eeuwenoud vuur dat we nooit hebben gezien, maar misschien wel kennen. Elke geslaagde uitvoering wakkert dat vuur weer aan en laat ons dansen zoals voorheen. Dat gebeurde ook maandag.

De dans van de aarde | Het Collectief | Festival 20/21 | maandag 24 september 2018, 20:30 | Aula Pieter de Somer | €20, €10 met Cultuurkaart

Schermafbeelding 2018-09-28 om 22.43.25.png

coverfoto © Aline Remes / Festival 20/21

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s