Een tentoonstelling die (je) beweegt #Artefact19

Ik fiets de Naamsestraat af, laat de pedalen los, kijk omhoog en laat de regen op mijn gezicht vallen. Ik denk: jammer dat de zon niet meer schijnt. Maar ik denk ook: dankjewel Artefact om in deze harde tijden van bezuinigingen in de culturele sector en onder het gewicht van de allesoverheersende eis dat ‘kunst relevant moet zijn voor de huidige samenleving’ deze tentoonstelling te maken. Het is lang geleden dat ik nog zo enthousiast geweest ben over een expositie. Waarom? Omdat Artefact nog maar eens zo goed in zijn missie slaagt: een prikkelende, vernieuwende tentoonstelling bieden over een brandend actueel thema zonder te vervallen in een politiserend discours, waardoor je STUK verlaat met een bredere horizon en een nog bredere glimlach. Een mens zou voor minder eens de pedalen loslaten.

foto-opening-web-©-Joeri-Thiry-STUK-57© Joeri Thiry

De Expositie

Het thema van dit jaar is het gevaarlijk gemediatiseerd concept ‘migratie’. Maar, wat je te zien krijgt in de zalen van STUK staat ver af van de alarmerende beelden die de media ons voorschotelen. Eerder dan te focussen op deze vaak negatieve interpretatie en de bevolkingsgroepen die ermee geassocieerd worden, trekt Artefact het begrip helemaal open. Dit wordt meteen duidelijk door de tekst van stanley brouwn (ja, weldegelijk zonder hoofdletters), die de expositie inleidt:

Walk during a few moments very consciously

in a certain direction;

simultaneously an infinite number

of living creatures in the universe

are moving in an infinite number of directions

Inderdaad, de tentoonstelling gaat over beweging, elkaar kruisen, elkaar ontmoeten en de verandering die dit alles teweegbrengt in onze wereld. Meer over het thema en bovenstaande fragment zal aan bod komen in het interview met een van de curatoren, Pieter-Paul Mortier, dat je hieronder kan lezen. Eerst sta ik namelijk graag stil bij mijn bezoek aan Artefact, dat plaatsvond vorige vrijdag onder de fantastische begeleiding van gids Camille Meuleman. Haar aanstekelijk enthousiasme sloeg meteen over, en veroverde menig kunstminnend hart. Ik raad dan ook aan de tentoonstelling twee keer te bezoeken: eerst ga je mee met een gids en vervolgens ga je alleen op ontdekking. Even praktisch: het bezoeken van de expo en de rondleidingen zijn gratis (!), je schrijft je wel best op voorhand in via deze link. Graag zou ik ook wijzen op de vele activiteiten (lezingen, films, concerten) rond Artefact, die zeker ook de moeite waard zijn en waarover je meer info kan vinden via deze link.  Om niet te veel prijs te geven op voorhand selecteerde ik drie werken die er voor mij uitsprongen.

Exploded View (Commuters) – Jim Campbell

Jim-Campbell-Exploded-View-Commuters-4-©-Sarah-Christianson         © Sarah Christianson

Voormalig ingenieur Jim Campbell zorgt met dit werk voor het sprookjeshuwelijk tussen kunst en technologie waar we allemaal van dromen. Als je dichtbij het werk staat dan zie je hoe de 1.552 LED lampjes die de constructie rijk is, zachtjes flikkeren. Moest je een bril op hebben dan doe je die best even af voor maximaal effect. Dicht bij dit werk staan is een heel intieme ervaring. Mij deed het een beetje denken aan de lichtjes van de kerstboom waar ik altijd naar keek als kind. Nadien doe je best de bril terug aan eerst en vooral om je weg te vinden naar de banken die ongeveer 10 meter van het werk geplaatst zijn, maar ook om het werk zelf beter te bekijken. Je hoeft niet in je ogen te wrijven, want je ziet het goed: een gepixelde weergave van pendelaars in Grand Central Station, New York. Wie heel erg lang verwonderd blijft zitten kijken, zal zelf zien dat de grootste lichtbron (de zon die binnenvalt in het station) zachtjes zich verplaatst met het voorbijgaan van de tijd.

Tour – Jorge Macchi

Jorge-Macchi-Tour-1-Courtesy-CA2M-Photo-Pedro-Agustin-Ilvarez© Courtesy CA2M, Photo Pedro Agustin Ilvarez

Bovenstaande fragiele metalen constructies werden gemaakt door Jorge Macchi. Wat stellen ze voor? Tijdens de rondleiding werden allerhande creatieve antwoorden aangehaald: afdruiprekjes, zonnepannelen, ligmeubelen, daken… Allemaal even gangbaar zo lijkt mij. Echter, wat de kunstenaar ermee bedoelde zijn de ‘geraamtes’ van landkaarten. Je weet wel, die grote kaarten die je enkel maar gebruikt als Google Maps het laat afweten en die je achteraf nooit meer op dezelfde manier opgevouwen krijgt. Het werk is – houd je vast voor de woordspeling – een echte ‘fill in the gaps’ oefening. Tegelijkertijd krijg je een frame aangeboden waarbinnen je kan denken en een ruimte voor verbeelding. In de catalogus van de tentoonstelling kan je lezen dat curator Alejandra Aguado schrijft over Jorge Macchi: “De kracht van zijn werk ligt zowel in wat er wordt gezegd als wat er wordt stilgehouden. Je zou kunnen stellen dat het werk aarzelt tussen aanwezigheid en afwezigheid: op een bijna geestachtige wijze bewegend tussen wat wordt onthuld en wat verdwijnt in situaties die ons verbluffen.”

Vienna, Neumayergasse 19, I floor, flat no. 4 – Dusica Drazic

Dusica-Drazic-Vienna-1

Een werk met een lange titel, zoveel is zeker, maar als je de tijd genomen hebt om hem helemaal te lezen, dan heb je misschien al ontdekt dat het een adres is. Of eerder, een plaatsbeschrijving. Ook is het een van die kunstwerken waar je even in twijfel bent ‘mag ik erover lopen of niet?’ want eerlijk toegeven, op een kunstwerk staan blijft aanvoelen als een soort van heiligschennis. Gelukkig leent dit werk zich er echt wel toe, het is namelijk een vloer die de kunstenares uit een appartement te Wenen gehaald heeft en stukje voor stukje gereconstrueerd heeft voor de tentoonstelling. Een vloer is natuurlijk maar een vloer, tot je er begint over na te denken. Alle ‘imperfecties’ op het oppervlak getuigen van een rijke geschiedenis. Je kan zien waar de meubelen hebben gestaan, waar er gemorst werd of iets gevallen is… Het is een vloer waarop geleefd is en die verhalen in zich draagt. Je ziet iemand voor je in een ochtendjas die al geeuwend koffie aan het maken is. De muren hebben soms misschien ogen, maar deze vloer spreekt.

Interview met curator Pieter-Paul Mortier

Parallel Crossings werd gecureerd door twee curatoren: Karen Verschooren en Pieter-Paul Mortier. Aangezien Karen al terug in het buitenland verblijft, interviewde ik enkel Pieter-Paul, die zo vriendelijk was een antwoord te bieden op al mijn vragen.

Wat is het algemene idee achter de Artefact expo van dit jaar en hoe is deze thematiek gegroeid?

Het is zeker een thematische tentoonstelling, maar zoals tijdens de vorige editie wordt er expliciet vertrokken vanuit een uitdaging uit de actualiteit, een prangend maatschappelijk vraagstuk. Toen ik nadacht over zo’n maatschappelijk actueel thema kwam ik heel snel bij migratie terecht. Migratie is een woord dat echt ‘gehijackt’ is en daardoor zo moeilijk nog te gebruiken. Alles wat we zien in de media over dit concept is slechts een fractie van wat het begrip eigenlijk inhoudt. In de media zien we vaak een heel beperkte blik waarin gefocust wordt op bepaalde groepen. Ik heb dan ook besloten om afstand te nemen het woord zelf en in te zoomen op hoe onze geschiedenis een geschiedenis is van migratie, beweging, verplaatsing… Onze wereld is volledig gevormd hierdoor en dat zal, vermoed ik, in de toekomst ook zo blijven. Het is de beweging die onze wereld vormgeeft, kleur geeft en zorgt voor verandering. Dit sluit perfect aan bij het tekstje van stanley brouwn, een kunstenaar waar ik al heel lang veel bewondering voor heb. De visie op beweging die naar voren komt uit deze tekst is het kruispunt waar de tentoonstelling in samenkomt.

De expositie draagt de titel Parallel Crossings, vanwaar deze keuze?

Een titel kiezen is moeilijk omdat het de tentoonstelling te veel kan reduceren of juist te veel opentrekken. Wat ik mooi vond in deze titel is dat er een paradox in zit. We leren dat parallelle lijnen elkaar nooit kruisen, maar de meer gespecialiseerde wiskunde leert ons dat ze dit wel doen in punt oneindig. Dit vond ik bijzonder, hoe dat alle lijnen, ook al zijn te evenwijdig, toch elkaar ergens moeten ontmoeten op een bepaald moment.

Eens dat het thema – in dit geval migratie of beweging meer in het algemeen – vastligt, hoe verloopt dan de zoektocht naar kunstenaars om te exposeren?

Dit is een proces dat bij elke curator anders verloopt. Voor mij is een tentoonstelling geen puzzel waarvan al de stukjes vastliggen en perfect moeten kloppen. Ik vertrek meestal vanuit een idee en/of een beperkt aantal kunstenaars die ik contacteer. Dan kijk ik wat er lukt en hoe het evolueert en daarop bouw ik verder. Sommige werken komen eigenlijk maar enkel in de tentoonstelling doordat er al sporen naartoe zijn in andere werken. Het is een heel organisch proces dat je stap per stap moet doormaken. Het is niet zo dat op voorhand alles al vastligt op papier. Tijdens het maken van een tentoonstelling gaan er vaak verschillende deuren open die je dan verschillende routes aanbieden.

 Inderdaad, tijdens het bezoeken van de expositie viel het me op dat verschillende werken vaak op een bepaalde manier refereren naar elkaar, ook al zijn ze misschien niet samen tentoongesteld. Alles lijkt met elkaar verbonden.

Ja, dat vind ik heel belangrijk en eigenlijk ook het mooiste deel van de job. Wanneer de zalen nog leeg zijn en je aan het voorbereiden bent en in het proces zit van vormgeven, dat vind ik het mooiste. In de lege zalen staan en denken: wat kan er hier gebeuren? Je hebt curatoren die de tentoonstelling maken, maar de scenografie en vormgeving uitbesteden, maar dit is juist mijn favoriete deel. Uiteraard doe je niet zomaar iets, die werken worden niet willekeurig bij elkaar gebracht. Toch probeer ik altijd enorm op te letten dat ze elkaar niet te veel versterken of inhoudelijk sturen. Werken moeten op zichzelf kunnen staan en ook nooit een soort van illustratie worden bij een thema.

Ik heb dit jaar wel enkele berekende risico’s genomen en hoop dan ook dat een aantal bezoekers de expo volledig doen en hiervoor hun tijd nemen. Ik denk dat er dan een paar dingen naar boven zullen komen en duidelijker aanwezig zullen zijn.

Kunt u een voorbeeld geven van zo’n risico?

Wel, in de tentoonstelling is geluid heel belangrijk. In principe zou je proberen vermijden dat het geluid van verschillende kunstwerken in elkaar overloopt, maar dit jaar hebben we dit juist proberen bewerkstelligen. Ik wou een stille tentoonstelling maken, waar er toch veel geluid in voorkomt. Dit gebeurt bijvoorbeeld in de expozaal bij zowel Christoph Fink als Ismaïl Bahri. Maar, eigenlijk is er in het hele gebouw een beweging van geluid. Het idee was dan ook echt om op andere manier ruimtelijkheid en beweging op een subtiele manier aanwezig te hebben. Als je op je gemak door de tentoonstelling wandelt denk ik dat je dit wel zal voelen.

Wat hoopt u dat mensen zullen meenemen uit deze expo?

Dat is heel open voor mij, mensen kunnen uit de expo meenemen wat ze willen. Wat ik hoop is dat ze de stilte waarderen, want stilte is voor mij ook een ruimte van weestand. Ik hoop dat er ergens een appreciatie is voor beweging en migratie als enorm belangrijke bouwsteen van onze wereld. Misschien kan er scherpte uit dit debat gehaald worden om dan ergens anders toe te voegen.

WAT: expo Artefact: Parallel Crossings// WAAR: STUK, Naamsestraat 96, 3000, Leuven // WANNEER: expo loopt nog tot 10 maart // HOEVEEL: zowel de expo als de rondleidingen zijn gratis!

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s