‘Move 37’ verdwaalt in eigen mist (UUR KULTUUR)

Dat UUR KULTUUR volle zalen trekt, werd deze dinsdag weer eens bewezen. De Soetezaal in het STUK stroomde vol voor ‘Move 37’, een lecture performance van theatermaker Thomas Ryckewaert en kosmoloog Thomas Hertog. Zij laten hun vakdomeinen overlappen en gaan in deze voorstelling op zoek naar manieren om met theater het onverklaarbare van het universum te openbaren. Of ze die missie volbrengen en het publiek met hun ongebreidelde fascinatie kunnen besmetten, lees je hieronder.

De conventionele stilte aan het begin van een voorstelling kreeg meteen een extra lading; rook-, licht- en geluidseffecten riepen een akelige sfeer op die deed denken aan Ridley Scott’s ‘Alien’. In plaats van een buitenaards monster verscheen Thomas Ryckewaert, die plechtig  de recente ophef rond Go verhaalde. Go is het oudste bordspel ter wereld en spreekt ongetwijfeld tot de verbeelding. Ondanks een abstract uiterlijk en simpele spelregels is het in China uitgevonden spel complexer dan schaken. Meer nog, het aantal mogelijke bordposities is groter dan er atomen in ons universum zijn en dat kan zelfs de slimste computer onmogelijk allemaal doorrekenen. De algemene consensus was dat menselijke troeven zoals intuïtie en creativiteit ons een stap vooruit opleverde, maar die gedachte verdween in 2016 toen de voormalige wereldkampioen, Lee Sedol, verloor van AlphaGo, een artificieel intelligent (AI) systeem van Google’s Deepmind.

pica.jpg

Foto: Mousse Magazine

Hier verandert Ryckewaerts meeslepende monoloog in een griezelverhaal, want AlphaGo’s 37e zet was allesbepalend en buitenaards ongewoon. Na Move 37 moest Lee Sedol opgeven, wat hem de laatste menselijke wereldkampioen in Go maakt. We zagen goedgekozen beelden van kenners die in het midden van de match fronsten en verbleekten, zodat het even leek alsof we er zelf bij waren om de schokgolf op te vangen. Ryckewaert wist ons ook te vertellen dat de huidige wereldkampioen, AlphaGo Zero, een zelflerend AI-systeem is dat, in tegenstelling tot AlphaGo, geen menselijke data bevat. Het besef dat AI ons hoe langer hoe vaker te slim af is, sloeg voelbaar over in de zaal, en zo ontstond dan toch nog het ongemakkelijke gevoel dat we te maken hadden met de aanwezigheid van een soort buitenaards monster.

Vervolgens kwam Thomas Hertog op, een bekwaamd natuurkundige die een interessant betoog voerde over de ruimtelogica van zwaartekracht, sterren en zwarte gaten. Aan de hand van illustraties en geluidseffecten kregen we een korte geschiedenis van doorbraken in het wetenschappelijke domein voorgeschoteld, die zaken als kosmische expansie, gravitatiegolven en de stringtheorie enigszins bevattelijk maakte. De link met AlphaGo is op dat moment nog ver zoek, maar als de professor alsmaar wilder theoretische inzichten uitstoot en meedeelt dat tijd en ruimte als gevolg mogelijks hun betekenis verliezen, wordt het duidelijk dat een tweede sfeer van reddeloosheid ons moet overweldigen.

Hertog vervalt in het stereotype van de geniale professor die stuntelt in het dagelijkse leven, waar zijn grensverleggende theorieën weinig nut hebben. Zijn mystieke mijmeringen aan de toog van een geïmproviseerde ruimtebar zijn geen meerwaarde en jammer genoeg verbrodde zijn slechte acteerwerk de mysterieuze sfeer van oneindigheid voordat die goed en wel in de lucht hing. Ryckewaert kan wel acteren en ontpopt zich gaandeweg tot de tegenspeler van de professor door zich de rol van een spacebartender aan te meten, maar ook zijn levensmoeë karakter breekt geen potten. Terwijl hij zijn gitzwarte toog opblinkt, dient hij met een “coole” ironie de (ondertussen tipsy wordende) professor van repliek. Ondanks een strak decor en passende attributen komt hun optreden in de tweede helft niet verder dan een suffe woordwisseling in gebrekkig Engels. Bovendien bevestigden ze tal van clichés met hun makke radeloosheid; om met de onvatbaarheid van het bestaan om te kunnen gaan, moet je soelaas zoeken in whiskey en sigaretten. Gelukkig rommelde er af en toe gelach uit de zaal, zoals toen er plots een voetbalmatch aansprong boven de troosteloze bar. ‘Move 37’ speelt dan ook flink met de spanning tussen het hoge en het lage, het filosofische en het platvloerse, alleen levert het niet veel op.

Toegegeven, het stuk had meer te bieden dan alleen de barscène, en de intermezzo’s van klank- en lichtspel waren steeds aangename momenten voor reflectie. Toch kwam in het laatste deel van hun voorstelling alle hulp te laat. Ze wilden wat we geleerd hadden over Go en kosmologie verenigen met een hoop in een soort ultieme intelligentie die het hele universum kan ontcijferen. Hertog heeft het over de heilige graal in het wetenschappelijk onderzoek, Ryckewaert droomt over een AlphaGo-achtig systeem dat de menselijke beperktheid overstijgt. Die superintelligentie was het onderwerp in een laatste interview met de professor, dat zodanig gespeeld was dat de goedlachse kant het narratief van het stuk verstikte.

Naast informeren wilde het duo ook de uitzichtloze coolness van de kosmos op een luchtige wijze verbeelden, maar dat laatste namen ze iets te veel op zich, waardoor het filosofische (en pittigere) onderdeel van hun project verslapte. Het is niet gemakkelijk om een publiek te verstommen en tegelijkertijd aan het lachen te brengen. Misschien verbleekt humor sneller tot het clowneske naast zulke grote thema’s, maar dat mag geen reden zijn voor een magere uitwerking. ‘Move 37’ was, kort gezegd, een plezierige lecture perfomance die ondanks zijn interessante materie en leuke attributen niet de diepgang heeft die het predikt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s