Waarom je binnenkort naar de cinema moet (en echt niet met een vork in je pan mag zitten)

Als je een cultuurkaart hebt, kan je in Cinema ZED elke maand gratis naar een film die pas veel later in de zalen verschijnt. De Sneak Preview van januari was (TIPPERDETIP) Dark Waters (2019) van Todd Haynes: vanaf 26 februari in ZED.

Todd Haynes staat vooral bekend als een regisseur die vrouwelijke rollen op een unieke manier in beeld kan brengen en gefascineerd is door de vertelkracht van het verleden. Na het succes van Far from Heaven (2002), Mildred Pierce (2011) en Carol (2016) kiest hij voor een ietwat andere aanpak door Dark Waters (2019) in het recente verleden te laten afspelen. Dark Waters is een sterke film over het waargebeurde verhaal van Robert Bilott, een advocaat die alles op het spel zet om de immorele vervuiling en vergiftiging door het chemische bedrijf DuPont te onthullen. Zij produceerden jarenlang allerlei producten met teflon (PTFE), zoals pannen met een antiaanbaklaag, in de wetenschap dat het de schadelijke stof PFOA bevatte. Het ‘teflonschandaal’ heeft bij ons nooit veel opschudding veroorzaakt, maar daar ligt nu juist het nut van dit Amerikaanse drama, dat via een toegankelijk narratief voor de nodige bewustheid zorgt. Dankzij de stilistische setting, het vloeiende montagewerk en de overtuigende acteerprestatie van Mark Ruffalo transformeert Haynes dit stukje geschiedenis in een gesmeerde kijkervaring en weet hij een belangrijke boodschap over te brengen.

Dat de hebzucht van doorgedreven kapitalisme misdadige vormen kan aannemen, is geen nieuws, maar wie precies schuldig bevonden moet worden, is vaak moeilijk te achterhalen. In een wereld waarin megabedrijven met enorme financiële en politieke vermogens alsmaar meer vrij spel krijgen, worden ethische vragen over verantwoordelijkheid, privacy en gezondheid met de dag relevanter. Deze film speelt in op die problematiek door te tonen hoe Roberts zoektocht naar rechtvaardigheid structureel belemmerd wordt. Machtige bedrijven worden magnetisch voor meer macht, doordat ze aan zelfregulering mogen doen en elke accusatie kunnen counteren met een leger advocaten en een hoop tijd. Via aangrijpende scènes toont deze prent hoe achteloos menselijkheid zo weggecijferd wordt ten behoeve van een zelfverklarende winstlogica, en als kijker kom je daarbij tot het pijnlijke besef dat er eerst mensenlevens verloren moeten gaan vooraleer er daadwerkelijk iets kan veranderen. Toch slorpt dit alarmverhaal over wittenboordencriminaliteit niet alle moed op; mensen zijn nog bereid om elkaar te helpen en bepaalde zakenlui zijn nog tot inzicht te brengen, zo lijkt Haynes voorzichtig te willen zeggen.

Naast de aftakeling van empathie toont Dark Waters ook hoe onze natuurlijke bronnen verziekt worden. Hoewel de film antropocentrisch is (de vergiftigde natuur vormt eerder de achtergrond van een menselijk verhaal), zijn er toch sterke ecokritische perspectieven aanwezig. Zo is er het (iets te grotesk weergegeven) personage van de boer, die instaat voor de opbrengst van de natuur. Zijn tegenspelers zijn de winstbeluste maatpakken van DuPont die zijn oogst en kroost doodziek maken met het afval van hun teflonproductie. Als de boer in het begin van het verhaal naar Robert stapt met een doos tapes als bewijsmateriaal voor de geleden schade, wordt het verhaal in gang gezet. Robert (een koude kapitalist turned good) kiest menselijkheid en duurzaamheid boven bedrijfsgewin door zich tegen DuPont te keren, met een spannende dynamiek tussen pro-natuur en pro-inkomst als gevolg. Robert Bilotts ethische rechtsstrijd is dus geen diepgaande ecocinema, maar wel een krachtig verhaal over de gevolgen van milieuvervuiling voor de mens.

dw

De boer en Robert Bilott. Foto: IMDb

Actuele thema’s als armoede en de kwetsbaarheid van mens en natuur, resoneren ook stilistisch in het afgebleekte kleurenpalet van Dark Waters. Van het doorwinterde landschap tot de huid van de ziekgemaakte mensen, alle beelden in de film zijn onttrokken van kleur, waardoor de moeizame strijd die verhaald wordt, treffend in een akelige kalmte komt te hangen. Die sombere maar cleane stijlkeuze komt tot uiting in natgeregende wegen, Amerikaanse oldtimers, rechtszalen, kantoortapijten, besneeuwde tractors en donkere maatpakken, en draagt zo netjes bij aan de algemene sfeer, hoewel die na een tijd wat eentonig aanvoelt.

Haynes weet evenwel hoe hij een verhaal moet vertellen en hij bereikt zijn gewenste effect, want iedereen voelt zich bij het verlaten van de zaal een beetje woker. Waarom wist ik het fijne niet van die teflonaffaire en zijn mijn pannen wel veilig? Eens thuis zocht ik het antwoord op.

Teflon is een goedkope en veelgebruikte stof voor antiaanbaklagen en andere vetafstotende verpakkingen. Volgens de consumentenbond is PFOA (de giftige stof in teflon) al in 2012 officieel gelinkt aan allerlei vormen van kanker. Toch kwam er pas sinds 2015 een verbod op het gebruik ervan in consumentenproducten. Iedereen die een oude teflonpan per ongeluk bekraste of zonder inhoud verhitte, kon dus blootgesteld worden aan een levensbedreigende stof. Tegenwoordig mag teflon nog gebruikt worden zolang het geen PFOA bevat. Hoewel het grootste gevaar nu geweken is dankzij de inzet van Robert Bilott, is het aangeraden om antiaanbakpannen enkel te gebruiken met voorwerpen van hout of kunststof , en ze niet helemaal leeg op het vuur te zetten. Teflonlagen zijn immers zacht en gevoelig voor hoge temperaturen, waardoor ook de chemische vervangstoffen voor PFOA makkelijk in je eten terechtkomen.

Dark Waters is geen lucratieve bangmaker van de filmindustrie, wel een aangename rit doorheen de voorbije decennia, die via een bijpassende esthetiek inspeelt op je kritische vermogen. Binnenkort naar de cinema dus, want deze shockerende les ethiek in consumeerbaar formaat garandeert een zuiverende portie bewustwording.

wo 26/2 21u45
do 27/2 19u30
vr 28/2 17u30
zo 1/3 21u15
ma 2/3 14u30 19u30
di 3/3 21u15

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s