Een man, een vrouw, een typemachine en heel veel dromen: Martin Eden

Ambitie lijkt op overmoed, ze zijn rap te verwarren. Als Ploegsteert van Het Zesde Metaal een melodramatische Napolitaanse classic was, zou het prima passen in de soundtrack van Martin Eden. Pietro Marcello katapulteerde Jack Londons roman naar een ongedefinieerde buitenwijk van Napels, in een al even ongedefinieerde tijdsgeest. Het resultaat is een overweldigend en ambitieus epos dat zijn geheimen niet makkelijk prijsgeeft, maar je wel aan het denken zet: welke prijs wil je betalen om je dromen waar te maken?

Eerst een bekentenis: zelfs als doorwinterd italofiel die maandenlang uitkijkt naar het Cinema italiano-programma van Cinema ZED had ik nog nooit gehoord van Pietro Marcello. De relatief onbekende regisseur, die eerder vooral furore maakte met documentaires, zorgde met Martin Eden voor een van de grootste verrassingen in alle eindejaarslijstjes van 2019. De film is losjes gebaseerd op de gelijknamige cultroman van Jack London uit 1909, waarin een arbeidersjongen wil ontsnappen uit de armoede en probeert carrière te maken als schrijver. De Italiaanse versie van Martin Eden wordt een matroos die het hart van rijkeluisdochter Elena wil veroveren. Hoewel hij sinds zijn lagereschooldiploma geen boek meer heeft aangeraakt, schuimt hij vastberaden het ene tweedehandsboekenkraampje na het andere af en overstelpt hij alle uitgeverijen met zijn manuscripten, ondanks het wantrouwen van Elena’s familie. Klinkt dat soort onmogelijke liefde niet als een mengelmoes van tientallen films die we eerder hebben gezien? Toch niet. Mijn sceptische kantje vreesde voor ofwel een pathetisch kostuumdrama à la Titanic, ofwel een hoopje poverty porn dat het Italiaanse neorealisme hoopte te evenaren, maar kwam gerustgesteld buiten. Oké, er zijn bombastische interieurs met boekenkasten vol Baudelaire en scheldtirades in sappig Napolitaans dialect aan zwak belichte keukentafels, maar de tegenstellingen worden zodanig uitvergroot (tot op het groteske af) dat ze zichzelf in vraag gaan stellen. Die vervreemding komt ook tot uiting in de mysterieuze archiefbeelden, de eclectische soundtrack en het totale gebrek aan situering in tijd en ruimte: er zijn zowel hints naar de aanloop naar WO I als naar het maffiageweld in de jaren ’80. Stilistisch haalt Marcello alles uit de kast: de korrelige stadstaferelen lijken zo uit een polaroidcamera te glijden en het beeld schokt mee met de golven van de zee (en de onzekerheid van Martins nieuwe ik). Zijn fictiedebuut heeft hij duidelijk aangegrepen als een kans om al zijn creativiteit bot te vieren.

Met elke minuut wordt elk kuiltje en litteken op Martins gelaat iets dieper op je netvlies gebrand, maar stel je je vooral nieuwe vragen bij wat er in dat hoofd omgaat. Waar is hij echt naar op zoek: is het wel liefde of kennis, of eerder bevestiging? Is hij een selfmade man, een miskend genie of een held uit een Griekse tragedie die ten onder gaat aan zijn overmoed? De film komt in een stroomversnelling wanneer Martin in contact komt met filosoof Russ Brissenden en bij hem zijn politieke roeping vindt. Zo botst hij op het feit dat hij zich nergens helemaal thuisvoelt: hij is te individualistisch om een volbloed socialist te zijn, maar blijft ook in de bourgeoisie een vreemde eend in de bijt. Die diepere politiek-historische laag klinkt op papier interessant, maar de uitwerking is iets té ambitieus. Zeker naar het einde toe wordt de constante pingpong van intellectuele discussies een beetje too much, en het tempo waaraan de provocerende boutades elkaar opvolgen contrasteert nogal onnatuurlijk met de waas van naïviteit waarin het eerste deel baadt. Best ironisch dus dat net deze film hier en daar ten prooi valt aan dezelfde megalomanie als die van zijn eigen hoofdpersonage. Toch blijft Martins complexe persoonlijkheid nazinderen en veel vragen oproepen. Is je dromen en ambities volgen echt het mooiste dat je in je leven kan bereiken? Of moet je dat op termijn bekopen met een stukje van je eigenheid?

Martin Eden is op 12, 14 en 18 februari nog te zien in Cinema ZED STUK. En meer Italiaanse topfilms vind je nog de hele maand februari in het programma Cinema italiano.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s