Alleen en toch verbonden, samen en toch eenzaam (Artefact 2020)

Alleen-zijn en eenzaamheid zijn niet noodzakelijk synoniemen. We zijn allemaal wel eens alleen en terwijl sommigen zich daarbij ongemakkelijk voelen en liefst omringd worden door veel mensen, koesteren anderen juist die tijd voor zichzelf. Artefact, het jaarlijkse kunstenfestival van het STUK, onderzoekt in de nieuwe editie onder de titel “Alone together” hoe alleen-zijn en eenzaamheid zich tot elkaar verhouden en hoe de (steeds meer digitale) samenleving mee verantwoordelijk is voor de eenzaamheid, maar ook middelen tot verbondenheid aanreikt. Voor de expo selecteerde curator Karen Verschooren 23 binnen- en buitenlandse hedendaagse kunstenaars die via video-installaties, schilderijen, fotoreeksen, dans performances en andere media exploreren welke vormen eenzaamheid kan aannemen. 

Een expo in het STUK is steeds een beleving; al wandelend door de verschillende zalen,  doorkruis je allerlei werelden. Soms kom je zo zelfs terecht in de woonkamer van een van de kunstenaars. Molly Soda laat je binnenwandelen in haar gereconstrueerde leefwereld, waar je omringd wordt door video’s waarop de Puerto Ricaanse kunstenares haar online communicatiegedrag in beeld brengt. Op die filmpjes is te zien hoe Soda, alleen in haar kamer, via sociale media virtueel verbonden is met honderden bekenden en onbekenden. In Me singing stay by Rihanna staat Soda bijvoorbeeld centraal in een mozaïek van video’s waarop meisjes van over de hele wereld hun ziel blootleggen door ‘Stay’ van Rihanna te zingen. Ze doen dat allemaal alleen, maar zijn verbonden door het lied. 

Me singing stay by Rihanna, Molly Soda ©Molly Soda

Je kan dus alleen en toch verbonden zijn, zelfs zonder het te weten. Omgekeerd kan je je ook eenzaam voelen in een groep mensen. Volgens de Japanse kunstenaar Meiro Koizumi is de metro van Tokyo een goed voorbeeld van zo’n plaats waar veel mensen samenkomen, maar iedereen een masker opzet en in zichzelf gekeerd is. Hij huurde twee acteurs in die in snikken moesten uitbarsten en filmde de reacties van de omzittenden. Zou een hevige emotionele uitbarsting hen uit hun cocon kunnen lokken? Dat bleek niet het geval: de passagiers negeerden de acteur, begonnen ongemakkelijk te schuifelen of verlieten de metro, maar boden geen zakdoek of luisterend oor. De hyper-individualistische Japanse samenleving lijkt het vermogen tot empathie af te breken – maar zou het er in België beter aan toe gaan?

Ook de foto-installatie I’m here project van de Japanse Atsushi Watanabe raakt een gevoelige snaar. Hij brengt de levensstijl Hikikomori in beeld, die een extreme sociale afzondering inhoudt. Dat is geen marginaal fenomeen: alleen al in Japan leven meer dan 1,2 miljoen mensen volledig opgesloten in hun huis. Drie jaar lang was ook Watanabe een hikikomori. Op de laatste dag van de opsluiting fotografeerde hij zichzelf en zijn kamer. Daarna begon hij ook de (vaak chaotische) kamers van andere hikikomori’s vast te leggen, die voor een lange tijd hun enige leefwereld zijn. Op die manier wil hij de isolatie doorbreken en het fenomeen meer zichtbaarheid geven. 

I’m here project, Atsushi Watanabe ©Maya Toebat

De expo buigt zich niet alleen over eenzaamheid, maar ook over de nood aan verbondenheid. Mehtap Baydu vatte bijvoorbeeld het project op om met t-shirts van de belangrijke mannen in haar leven – vrienden, collega’s, schoolgenoten, maar ook de eigenaar van de kiosk waar ze vaak winkelt – een cocon om zichzelf te breien. Ze voerde het project in afzondering uit en wil zo tonen dat alleen-zijn ook een positieve ervaring kan zijn, op voorwaarde dat je omringd bent door een warme, veilige cocon van de mensen om je heen.

Het idee van een cocon komt ook terug in het werk van Annette Messager. Zij creëerde de wandsculptuur Sleeping Heart, een hartvormige slaapzak met twee reikende handen, die deel uitmaakt van de reeks Sleeping Songs, waarin ze sculpturen maakt met slaapzakken, dekbedden en jassen. Sleeping heart stelt een cocon van de liefde, vriendschap voor, maar toont hoe verbondenheid nooit een volledig samenvallen is: de twee slaapzakken vormen samen een hart maar blijven op zichzelf bestaan en ook de twee handen raken elkaar maar net. Daarmee draagt Messager geen pessimistische boodschap uit; ze wil juist tonen hoe mensen zelfstandige individuen zijn die toch een grote warmte voor elkaar kunnen voelen. 

Sleeping Heart, Annette Messager ©Maya Toebat

Deze kunstwerken zijn nog maar een greep uit de diverse en prikkelende expo, die het actuele en herkenbare thema van alleen-zijn onder handen neemt. Artefact weet ook dit jaar hedendaagse kunst en maatschappelijke uitdagingen te verbinden en betrekt je via beelden, geluiden, sculpturen, tekeningen en veel meer in de vaak zeer persoonlijke en kwetsbare kunstwerken. De expo is helemaal gratis dus als je langs het STUK passeert, is het zeker de moeite waard om eens een kijkje te nemen. Toch is een diepgaander bezoek, bijvoorbeeld via een gratis rondleiding (waarvoor je je hier kan inschrijven), ook een absolute aanrader. De tentoonstelling maakt bovendien deel uit van het groter kunstenfestival Artefact, waarbij tal van concerten, films, lezingen, workshops en zelfs een kunstroute doorheen de stad het alleen- en samenzijn in vraag stellen. 

Artefact Expo 2020: Alone together // STUK (Naamsestraat 96, 3000 Leuven) // 13/02 tot en met 01/03 // gratis 

Meer info over de evenementen tijdens het Artefact kunstfestival vind je via deze link

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s