Beton om te bewonderen

Dat beton meer is dan een grijs bouwmateriaal, toont de nieuwe publicatie van Stad en Architectuur. Die heeft de vorm van een kaart waarmee je langs het mooiste beton van Leuven kunt wandelen. De kaart laat je niet alleen nieuwe plekken zien, maar doet je ook anders kijken naar gebouwen waar je elke dag voorbij loopt.

Beton is overal, al zie je dat lang niet altijd. Het materiaal, vaak verscholen achter muren en onder daken, stut vandaag ongeveer elk gebouw waarin we rondlopen. Toch inspireert het alledaagse bouwmateriaal tot allerminst alledaagse experimenten. Ook in Leuven.

Met de nieuwe kaart van Stad en Architectuur, die je gratis kunt afhalen, kun je die betonnen creaties gaan ontdekken. Veertien zorgvuldig uitgekozen projecten tonen dat betonnen bouwwerken lang niet altijd troosteloze woonblokken of bouwvallige bruggen zijn, maar wel ingenieuze constructies of kunstige sculpturen – of beide tegelijk.

Oude brouwerijen

Het oudste betonexperiment op de kaart is De Hoorn. Vandaag huist het pand hippe bedrijfjes en een restaurant, vroeger werd er Stella gebrouwen, in een toen revolutionair (want verticaal) productieproces. Het gebouw uit de jaren 20 verbergt een constructie van betonnen liggers waarvan ingenieurs vandaag nog opgewonden raken (betonnen vierendeelliggers, voor de fijnproevers).

Dat je die constructie vandaag kunt bewonderen, is te danken aan 360 architecten. Het bureau werkte de zuidgevel open met een betonnen raamwerk en zorgde binnen voor indrukwekkende uitsparingen die het erfgoed een nieuwe dimensie geven.

Lees verder onder de foto.

© Filip Dujardin

Nog niet verbouwd – maar wel een omweg waard – zijn de betonnen cilinders even verderop. De silo’s, vroeger ook van Stella Artois, zijn ongewild een landmark geworden aan de noordkant van de stad. Binnenkort zouden ze er wel eens heel anders uit kunnen zien, wanneer XDGA ze gaat verbouwen tot de opvallendste woontoren van Leuven.

Expressief modernisme

Een selectie van betonnen bravoure kan niet om de modernisten heen. In de jaren 70 ontwierp Renaat Braem, waarschijnlijk de grootste modernist van ons land, hoge torens voor Sint-Maartensdal. De woonblokken moesten aan zoveel mogelijk mensen onderdak geven. En dat mocht gezien worden. De torens zijn even berekend als expressief: de futuristische antennemast bepaalt vandaag nog de Leuvense skyline.

Al even expressief – en niet minder onbesproken – zijn de brutalistische gebouwen uit die periode, zoals Alma 3 en het Erasmushuis. Het brutalisme leverde de karakterkoppen van de naoorlogse architectuur. Het onafgewerkte beton (béton brut) verbergt een intrigerende schoonheid – al zie je dat niet meteen.

Hoewel ze er oorspronkelijk moeten hebben uitgezien als vreemde ruimteschepen in een park, worden hun harde karaktertrekken vandaag verzacht door de natuur. Het beton van Alma 3 verweert steeds meer en klimplanten overwoekeren de trappen van het Erasmushuis. Het zijn de toekomstige ruïnes van grote dromen.

Natuurlijk beton

Ook recente projecten onderzoeken de grens tussen beton en natuur. De kaart leidt je bijvoorbeeld langs het Sluispark, waar OKRA betonnen stroken door het grasveld trok. Het beton, dat een stuk boven het maaiveld uitkomt, fungeert als fietspad of als bank en geeft een podium aan het alledaagse leven.

In park Belle-Vue bouwde Binst een flatgebouw dat de relatie met het park aangaat door zijn vorm en kleur over te nemen. Dat levert een intelligente mise en abyme op, die niet alleen op een grondplan maar ook in het echt in het oog springt.

Lees verder onder de foto.

© Anja Van Eetveld

Het hoofdkwartier van DMOA onderzoekt de relatie tot de natuur in het beton zelf, dat ruw en manueel is aangestampt. Het effect is knap: vanop een afstand lijken de muren uit natuursteen gehouwen. Het gebouw verbergt trouwens nog een bijzondere spielerei, die ik hier niet zal verklappen. Loop er maar eens langs, dan hoor je het wel.

Betonnen beeldhouwwerken

De beste vondsten van de redacteurs zijn twee trappen. Op het terras van M staat een trap die op z’n kant is gezet. Met die eenvoudige ingreep transformeerde Hannes Van Severen een alledaagse trap – het is zo’n trap die je op elke werf ziet liggen – tot een beeldhouwwerk. Wie ernaar kijkt ziet geen trap meer, maar een lichaam, een danser verwrongen in een zijwaartse beweging.

Een al even onopvallende trap vormt het basiselement van de vluchtkoker van het rectoraat. Om een hoge vluchtcapaciteit te realiseren, vlochten LAVA en Bogdan & Van Broeck verschillende betonnen trappen in elkaar. Dat bleek niet alleen een slimme technische oplossing, het leverde ook een verbluffende ruimtelijke sculptuur op waarin je kunt blijven rondlopen. Als de deuren van het rectoraat weer openstaan, moet je dat zeker eens doen (ook het uitzicht over de stad loont de moeite).

Maar de mooiste betonsculptuur van Leuven heeft de selectie niet gehaald. Dus hier nog mijn tip: ga – zodra het weer kan – naar een voorstelling in het STUK en bewonder de betonnen wanden van de Soetezaal. De architecten van Neutelings Riedijk gaven het beton de vorm van een wapperend gordijn, bevroren in de tijd. De wand laat zien dat beton over de mogelijkheden van marmer beschikt.

Als gegoten | Stad en Architectuur | De digitale versie vind je hier, de geprinte versie kun je gratis bestellen of afhalen bij Visit Leuven (Naamsestraat 3).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s