The sound of silence? 14 keer gratis geluidskunst tijdens Hear Here

Een zwembad met 70 porseleinen schaaltjes in de KADOC-kapel, een virtuele bijenzwerm in de serres van de Kruidtuin en een ingepakte torenklok in het Stadspark? Je kan ze nog tot 6 juni allemaal spotten tijdens Hear Here. Voor het eerste grote geluidskunstfestival van STUK veroverden veertien kunstenaars tien stilteplekken in de stad met fascinerende installaties. Waarbij je je oren én ogen de kost geeft, en een tegengif vindt voor de wirwar aan prikkels die ons leven overspoelt.

Bizar maar waar: de absolute wereldtop in geluidskunst vind je in ons kleine België. Nergens in Europa zoeken en vinden zo veel kunstenaars een stem die ergens tussen beeldende kunstinstallaties en muziekperformance in zweeft. Toch blijven ze in de meeste cultuurhuizen relatief ver weg uit de schijnwerpers, maar niet in STUK. Het kunstencentrum maakte vorig jaar tijdens de korte showcase Emerging Sound al een balans op van audiovisuele installatiekunst van eigen bodem, en opent dit jaar alle registers met een volwaardig festival: het tentoonstellingsparcours Hear Here.

Eerst een kleine crash course: wanneer kan je een kunstwerk dat geluid maakt ook effectief een geluidskunstwerk noemen? Geluidskunst heeft heel wat raakpunten met experimentele muziek, maar is tegelijkertijd ook een radicale breuk ermee: ten eerste omdat er geen muzikant of vooraf uitgeschreven partituur bij komt kijken. Het leeuwendeel van wat je hoort, berust op toeval. Dat merk je in Clinamen van de Franse kunstenaar Céleste Boursier-Mougenot. Hij installeerde in het imposante barokinterieur van de KADOC-kapel een rond waterbassin, waarin 70 porseleinen schalen in het rond drijven en elkaar raken. Het meditatieve geklingel van die botsende objecten doet me wegdromen naar weides vol schapen in verre landen, die met hun belletjes een verfrissende waaier van klank vormen. Het is een landschap in decibels, dat nergens begint en nergens eindigt. En het kunstwerk dat je ziet en hoort, is in de volle zes weken van de tentoonstelling geen moment hetzelfde.

Is geluidskunst dan het luidruchtige kleine broertje van hedendaagse installatiekunst? Opnieuw: ja én nee. De meeste kunstwerken zijn visueel wel piekfijn uitgewerkt, en bestrijken een ruimte van waaruit je ze uit elk oogpunt tot je kan laten doordringen, zoals sculpturen in een museumzaal. De kracht van Hear Here schuilt dan ook in de opstelling op unieke erfgoedlocaties – zowel de toeristische highlights van Leuven als enkele beter bewaarde geheimen, zoals het fotogenieke paviljoentje in het Janseniuspark. Maar het verrassende sleutelelement en de connectie met de thematiek schuilt nog steeds in het geluid, dat je niet zomaar kan wegdenken. In het historische serregebouw van de Kruidtuin vind je bijvoorbeeld Swarm van Félix Blume, een hangende constructie met 250 luidsprekertjes die elk het geluid afspelen van één afzonderlijke bij. De kunstenaar liet hiervoor zelfs een opnamestudio op maat bouwen: speciale bijenkasten waarin hij het gezoem optimaal kon vastleggen. Zo ingesloten als het geluid werd vereeuwigd, zo intens bloeit het open in de akoestiek van de orangerie.

Van alle STUK-expo’s van de laatste jaren vindt Hear Here ongetwijfeld weerklank (pun intended) bij het breedste publiek. Voor doorwinterde kunstliefhebbers biedt het stof tot nadenken over alle kronkelwegen waarlangs het medium geluid gecapteerd, gedempt, versterkt, vervormd en in vraag gesteld wordt. Sommige kunstenaars vestigen de aandacht op bijzondere locaties waarvan je je nauwelijks realiseerde dat ze een eigen soundscape produceren. In Zijlijn / Linea Lateralis geeft Stijn Demeulenaere bijvoorbeeld een stem aan onderwatergeluiden uit de Noordzee, die hij laat weerklinken tussen staaltjes zeewater van de plekken waar de samples opgenomen zijn.

Andere kunstenaars zoeken – heel laagdrempelig – de bouwstenen van het kunstwerk net in de vertrouwde omgeving, zoals Powerless Flight van John Grzinich. Die twee torens in de tuin van achter KADOC-kapel dragen elk een eolische harp, een instrument met verticale snaren die de krachten van de wind vangen en omzetten in een subtiel geruis. Zo subtiel dat je volledige stilte en concentratie nodig hebt om het te horen, en letterlijk en figuurlijk even een stap opzij moet zetten uit de stadsgeluiden om je heen.

Hoewel Hear Here het nergens expliciet toegeeft, lijkt de selectie van werken wel geworteld in de ziel van de eerste lockdownmaanden in 2020, toen de atmosfeer zonder de constante ruis van verkeer even kon herademen. Op papier een perfecte kans om opnieuw te ‘leren’ luisteren, maar met online lessen, Zoommeetings en hysterische ‘breaking news’-meldingen kregen we er vooral veel visuele prikkels voor in de plaats. Deze 14 kunstwerken tonen alvast aan dat je om beter te luisteren niet per se de stilte moet opzoeken. Je hoofd en je zintuigen anders gebruiken is al een goed begin.

Je kan Hear Here nog tot en met 6 juni gratis bezoeken, van woensdag tot zondag van 14 tot 19 uur. Het volledige wandelparcours duurt ongeveer 3 uur, en plattegrondjes vind je op elke locatie. Naast de vaste opstelling staan er ook enkele live performances op het programma.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s