TIP: Op zoek naar Ervín Schulhoff

Het scheelde niet veel of dit was een gortdroog inleidend tekstje geworden om het concert van komende woensdag aan te raden. Gecopypastete Wikipedia-info over een zekere Ervín Schulhoff (nog nooit van gehoord), gekruid met wat wervende woorden over Berg/Stravinski/Schönberg en pianist Daan Vandewalle, want dat kan gewoon niet tegenvallen. Maar ik was dus een tekst aan het schrijven over een Schulhoff-concert zonder – hoe kón ik? – naar muziek van Schulhoff te luisteren.

Toen deed ik wat mijn oorspronkelijke tekst in de vuilbak deed belanden: ik luisterde naar Schulhoffs Fünf Pittoresken op YouTube. Die muziek is zoveel aanstekelijker dan ik verwacht had! Daarom doe ik je een voorstel: zet deze muziek op en lees mijn nieuwe tekst hieronder. Héél traag. Luister eigenlijk vooral naar de muziek, dat is sowieso interessanter (doe maar gewoon je ogen dicht). En op het einde, dat beloof ik je, ben je overtuigd om woensdag naar Schulhoff te komen luisteren, goed? Wie? Schul—?

0:00 I. Zeitmaß [tempo] “Foxtrott”

“Ik hou ongelooflijk veel van dansen in nachtclubs, zoveel zelfs dat er periodes zijn dat ik hele nachten lang met een of andere gastvrouw aan het dansen ben… omdat ik zo van het ritme houd… en van mijn onderbewustzijn, dat zich op zo’n momenten vult met sensueel genot”

Geef toe, zo jazzy had je zijn muziek niet verwacht. Als je Schulhoff voor de eerste keer googelt, krijg je niet meteen een samenhangend beeld van deze zonderlinge componist. Je leest over Praag, over dadaïsme (daarover zo dadelijk meer), maar ook over jazz en swingende melodieën. Op zijn Wikipedia-pagina vond ik dit citaat. Maar ik begrijp het nu pas echt, nu ik zijn muziek al schrijvend hoor.

3:25 II. Zeitmaß “Ragtime”

Iets trager nu, maar nog steeds zo swingend. Hoe kon de geschiedenis deze man vergeten? (Heb je die arpeggio gehoord?) Beeld je een rokerig cafeetje in, zo’n gezellige jazzclub. Het is al laat, iemand zet zich aan de piano en begint deze muziek te spelen. Er klinken wat stemmen op de achtergrond, maar wie in de buurt zit zou zich omdraaien en luisteren.

8:16 Zeitmaß-zeitlos III. In Futurum

Misschien ken je 4’30” van John Cage wel (als je het niet kent, kijk hier dan straks eens naar, of niet, het zijn vier minuten en dertig seconden stilte). En Cage dacht dat hij origineel was?

De jaren na de Eerste Wereldoorlog waren ongelooflijk boeiende jaren voor de kunst. Een grote groep kunstenaars (waaronder de dadaïsten) stond op om komaf te maken met alles waar de kunst tot dan toe voor stond. Ook Schulhoff voelde zich blijkbaar aangetrokken tot die groep kunstenaars. Een nummer stilte tussen jazzy stukjes muziek, wat wil hij ons daarmee vertellen?

“Ik zou toegevingen moeten doen aan de burger?
Dan nog liever mijn uitwerpselen opvreten. –
Mijn devies: leert dada. Geloof me: dada zal zegevieren.”

Dat zegt genoeg.

In Futurum. Stilte. Wist hij niet wat er zou komen en wou hij dat verklanken? Is dit de tabula rasa waar de dadaïsten van droomden?

In elk geval krijgt de stilte wel een wrange bijklank, als je weet de muziek van deze geniale man (van joodse afkomst) verboden zou worden. En dat de nazi’s hem zouden oppakken en uiteindelijk de dood injagen.

9:48 IV. Zeitmaß “One-Step”

In de jaren 20 was de jazz nog jong. Voor Schulhoff was de jazz een manier om los te komen uit het burgerlijke milieu waarin hij was opgegroeid. Op zoek naar vrijheid: “Wij spreken niet in jamben, hexameters, enzovoort, maar in proza, en kunnen daarmee veel meer uitdrukken dan we zelf geloven.” Laat de maatstrepen, laat de strenge voortekening, dans!

13:03 V. Zeitmaß “Maxixe”

Van hoog naar laag en weer terug. Het register van de piano opengooien. Zou de man (hij was ook pianist) zoiets hebben kunnen improviseren?

Hoe kon de geschiedenis deze man vergeten? En met deze stukjes hebben we nog maar één kant van hem gezien. Naar het schijnt schreef hij héél uiteenlopende muziek (maar die ken ik ook niet), van Debussy over Strauss tot de meest experimentele klanken.

Er valt nog zoveel meer over deze man te vertellen, daar ben ik zeker van. Maar ik stop met Schulhoff googelen. Dat hebben anderen mij al voorgedaan, en woensdag komt kunstenaar en dichter Johan Van Cauwenberge dat vertellen. En Daan Vandewalle komt deze jazzy muziek spelen. En muziek van tijdgenoten (Berg/Stravinski/Schönberg), waar Schulhoff mee correspondeerde. Kan niet tegenvallen, lijkt me.

Novecento: Een grote onbekende: Ervín Schulhoff | woensdag, 18 oktober 2017 (20:30) | STUK | € 18 (basis), € 9 (met Cultuurkaart)

schulhoff_1.jpg

 

Advertenties

Mahler uitgekleed

Wat gebeurt er als je een groot orkest reduceert tot zestien muzikanten? Tijdens het openingsconcert van Novecento kregen we enkele liederen van Mahler in hun zuiverste vorm te horen.

Muziek van Gustav Mahler hoor je meestal met groot orkest. Honderd man, minstens, zoals het hoorde aan het eind van de negentiende eeuw. En een zanger, want stem en orkest laten samenkomen doet niemand Mahler na.

Het is dus best verbazend dat we zestien muzikanten het podium zien betreden. Eén viool, één altviool, één cello, één contrabas. Dat is niks vergeleken met het leger strijkers dat normaal gesproken de voorhoede vormt van een laatromantisch symfonisch orkest. Ook van de blazers telt het ensemble maar één per instrument. Eén hoorn? Hoe kan dit ensemble ooit Mahler spelen? Muziek die zoveel haalt uit de klank van een gigantisch symfonisch orkest?

Verbazend goed, zo blijkt. Componist Dimitris Andrikopoulos heeft in zijn bewerking Mahlers klankuniversum zorgvuldig ontleed. De zestien muzikanten van Oxalys bouwen dat universum samen weer op. Dat doen ze voorzichtig – in het begin soms zelfs wat onwennig – maar al snel wint hun weergaloze overtuiging dat ze die andere vierentachtig muzikanten echt niet nodig hebben om Mahlers muziek te laten klinken.

Mahlers kleuren

En daar kunnen we ze niet ongelijk in geven. Hoewel de forte-passages soms wat kracht missen, blijft het kleurenpallet onmiskenbaar Mahler. Meer nog: de prachtige kleuren die soms verloren gaan in de klank van een gigantisch orkest, komen in deze bewerking moeiteloos aan de oppervlakte. Als geen andere componist buitte Mahler schaamteloos de kwaliteiten van elk instrument uit. Net dat horen we, paradoxaal genoeg, met minder muzikanten nog beter.

Bovenop die uitgepuurde klanken zingen mezzosopraan Margriet van Reisen en bariton Henk Neven de liedteksten. Ze moeten niet opboksen tegen een groot orkest, en dat voordeel spelen ze zoveel mogelijk uit. Waar ze de kans zien, vervangen de twee zangers groot volume door tekst en subtiele klank. Daarin gaan ze tot het uiterste, soms nét iets te ver, zodat we hen in sommige passages, zelfs naast een zestienkoppig orkest, even kwijtraken.

De teksten van Des Knaben Wunderhorn zijn niet veel meer dan naïeve volksgedichten. Toch duurt het niet lang voor de banale teksten transformeren in echte poëzie. Eerst denk je nog dat het de gedichten zelf zijn, die gewoon beter worden naar het einde toe. Maar al snel vermoed je dat het de muziek van Mahler is, die de teksten naar een hoger plan heeft getild. Naar een universum waar elk woord, door Van Reisen en Neven subliem vertolkt, een haast metafysische geladenheid krijgt.

Die Gedanken sind frei

In dat universum krijgen we Der Abschied, het laatste deel van Das Lied von der Erde, te horen. Het laatste restje naïviteit dat nog overbleef in Des Knaben Wunderhorn, is in dit werk ver te zoeken. Der Abschied staat bol van de romantische thematiek, maar dat is in Mahlers universum geen probleem. Van Reisen krijgt alle ruimte om de teksten meesterlijk te zingen, en dat doet ze ook. Met een subtiliteit die enkel in deze kleine bezetting naar voren kon komen, leidt ze ons naar het laatste akkoord. Een open slotakkoord, waarin alle vergankelijkheid sublimeert tot een eeuwigdurende gedachte.

Aan de vooravond van de twintigste eeuw schreef Mahler muziek die de deur openzette voor wat zou komen: een twintigste eeuw vol experiment. Misschien doet het slotakkoord van dit concert dat ook: een wit blad aanbieden waarop we alle mogelijke gedachten kunnen neerschrijven.

nov.jpg

Mahler: Die Gedanken sind Frei | maandag 25/09/2017 | PDS | openingsconcert Novecento en KU Leuven | €5 met Cultuurkaart

Zet het derde trimester in met een streepje klassiek

De laatste twee weken van april zitten bomvol klassiek. Zet deze concerten zeker in je agenda.

1. De lenteconcerten van het USO

De lenteconcerten van het USO komen eraan. De vijfde symfonie van Sjostakovitsj (aka ‘Sjos Vijf’), een vioolconcerto van Bruch en de Capriccio Italien van Tsjaikovski, da’s drie keer romantische passie zonder weerga. Voor de dorstigen is er de traditionele en welbekende USO-receptie achteraf.

do 27/4, vr 28/4, 20u | Aula Pieter De Somer | €5 (studenten), €4 (Cultuurkaart) | info & tickets

2. Passie van de stemmen

Ooit was Vlaanderen het centrum van meerstemmige muziek, maar ook over het kanaal bestaat een eeuwenlange traditie van koormuziek. Het Britse ensemble The Sixteen brengt Engelse polyfonie naar Leuven. Naast William Byrd hoor je muziek van Arvo Pärt, een eigentijdse Estse componist. Zestien stemmen, mooier wordt het niet.

do 20/4, 20u30 | Abdijkerk Vlierbeek | €16 (-26/Cultuurkaart) | info & tickets

Ook de dagen erna klinkt in de Abdij van Park muziek voor stemmen.

3. Händels Messiah

Toen de dieren nog spraken werd in de schoot van WINA (de kring van fysici en wiskundigen) een studentenkoortje opgericht. Nu, 20 jaar later, brengt Koordinaat de Messiah van Händel. Twee uur feestmuziek. Hallelujah!

za 29/4, 19u30 | Aula Pieter De Somer | €16 (student) | info & tickets

(beeld © USO)

Polyfone perfectie

Wat heeft een werk voor drie strijkers uit 1985 te maken met vijftiende-eeuwse vocale muziek? En kunnen ze je op dezelfde manier ontroeren? Vox Luminis en het Goeyvaerts Strijktrio geven het antwoord in een overweldigend concert.

In een gloed van blauw licht staan helemaal achter in de Abdijkerk van de Keizersberg vijf zangers van Vox Luminis. Het ensemble verwierf de laatste jaren internationale bekendheid met uitvoeringen van vocale renaissancemuziek. Van ver weerklinkt Josquin Deprez’ ode aan Johannes Ockeghem. Deprez schreef het vijfstemmige lied in 1497, toen de dood van Ockeghem, de meester van de meerstemmige muziek, zijn tijdgenoten diep trof.

Lees verder

TIP: 4 x klassiek

Al tijdens de eerste weken van het semester valt er heel wat te beleven voor wie op ontdekkingstocht wil doorheen de klassieke muziek. Een greep uit het veelzijdige aanbod.

Wat is er mooier dan een cantate van Bach? Het beroemde La Petite Bande voert enkele cantates uit die de meester schreef toen hij in Leipzig woonde. In een cantate zit het beste van Bach: stukken voor kamerorkest, koor, stem en instrumenten alleen. En het ontroerendst wordt het als één stem en enkele instrumenten een intiem duet inzetten.

Donderdag 15/02 20:00 Abdij Keizersberg // LEIPZIGER CANTATAS // €18 | €16,20 (-26) | €9 (lastminutedeals met Cultuurkaart) 

Het avontuurlijkste programma van deze maand hoor je vrijdag. Op de Keizersberg zingt Vox Luminis, nog zo’n beroemd ensemble, het vijftiende-eeuwse Requiem van Johannes Ockeghem en speelt het Goeyvaerts Strijktrio recent werk van Nikolay Korndorf. Ockeghems polyfonie en Korndorfs klankenuniversum (beide aan de uitersten van de westerse muziekgeschiedenis) zullen meer gemeen blijken te hebben dan je zou denken.

Vrijdag 17/02 20:00 Abdij Keizersberg // Goeyvaerts Strijktrio & Vox Luminis // HOMMAGE OCKEGHEM | KORNDORF // €16 | €14,40 (-26) | €9 (lastminutedeals met Cultuurkaart) 

Misschien ken je de harp vooral van haar elegante arpeggio’s in grote orkesten. Sarah Ridy, bekend als harpiste van onder meer het legendarische L’Arpeggiata, toont op drie verschillende soorten historische harpen dat het repertoire van dit prachtige instrument véél verder reikt.

Donderdag 23/02 20:00 Huis van de Polyfonie // Sarah Ridy (harp) // VIER EEUWEN HARPMUZIEK // (wachtlijst)

LUCA APPASSIONATO is een unieke kans om te genieten van de indrukwekkende klank van een symfonisch orkest én koor. De studenten van het Lemmensinstituut brengen onder meer Psalm 42 van Felix Mendelssohn — een stuk bemind door menig koorzanger. Ook op het progamma: Francis Poulenc, bekend om zijn kleurrijke koorwerken.

Vrijdag 24/02 20:00 Lemmensinstituut // LUCA Symfonieorkest en koor o.l.v. Ivan Meylemans // LUCA APPASSIONATO // €20 | €10 (Cultuurkaart)

Waarom Mertens’ minimal music doet discussiëren

Tijdens UUR KULTUUR speelde Wim Mertens voor de eerste keer in België zonder zijn ensemble zijn nieuwe plaat Dust of Thrust. Wat kan je anno 2016 nog doen met minimal music?

Omgeven door vier zuilen met spots in bonte kleuren wordt Wim Mertens een met de piano. De internationaal gevierde muzikant bouwt zijn muziek op uit secties van slechts enkele noten, die hij herhaalt en transformeert. Nu en dan draait hij de microfoon naar zich toe en zingt hij quasi parlando en in krakerige kopstem een melodie van losse, onverstaanbare woorden.

Lees verder

TIP: Onverwacht experiment

In de wereld van de nieuwe muziek is het Transit-festival een fenomeen. Elk jaar is het laatste weekend van oktober hét moment waarop componisten en musici van over de hele wereld samenkomen om aan het publiek hun nieuwste creaties voor te stellen. En ja, weinigen weten het, maar dat gebeurt in Leuven!

B’Rock, een groep musici gespecialiseerd in barokmuziek — ja, dat lees je juist — opent vrijdag het Transit-festival. Het ensemble gaat de confrontatie aan met ’s werelds allernieuwste muziek. Componisten Wim Henderickx, Reza Namavar, Matt Wright en Louis Andriessen tasten (soms akoestisch, maar even vaak met electronics) de mogelijkheden van deze oude instrumenten af. Oh, en als je net als ik nog nooit (van) een shō had gehoord, is dit het moment om dat Japanse instrument te komen ontdekken!

Ben je zaterdag nog in Leuven? Dan kan je de nieuwste muziek voor piano solo (14u), strijkkwartet (17u30) of piano, percussie en sax (20u30) horen. Nieuw tijdens Transit is bovendien het late night concert (22u30), waarin ChampdAction je zal onderdompelen in een hypnotiserend klankbad.

Ook zondag is er nog heel wat te ontdekken. Je hoort akoestische en elektrische gitaar zoals nooit tevoren (14u) en liederen voor sopraan en piano die meer weghebben van een (muzikale) trip (17u30). ’s Avonds pas terug? Dan kan je nog naar het meest atypische concert komen van het hele festival. In THE OTHEROOM (20u30) bewegen muzikanten, dansers én publiek.

Wat? Transit (Festival 20/21) // Wanneer? vrijdag 28, zaterdag 29 en zondag 30 oktober 2016, diverse uren // Waar? STUK // Info & tickets klik hier