Fractured Memory, een ode aan de versplintering

We zien een paar handen een afgedrukte tekst in reepjes knippen. Een tafel ligt vol met stukjes tekst, zinnen, woorden soms letters. Later zullen er stukjes tekst verbrand worden, of op een klok gekleefd. Het meest sprekende beeld de Rubik’s cube waarvan de vierkante vlakjes met woorden bedekt zijn. Alles is ‘fractured’, de handen zoeken naar betekenis, naar coherentie, ze proberen een verhaal te maken.

Net zoals Ogutu Muraya dat geprobeerd heeft met deze productie. De informatiefolder die rondgedeeld werd bij het begin van de voorstelling informeert ons dat deze jonge theatermaker van Keniaanse afkomst net zijn masteropleiding aan het Amsterdamse DAS Theatre heeft afgesloten. Met deze productie wou hij onderzoeken ‘hoe we kunnen omgaan met een geërfde geschiedenis vol complexiteiten’, die van het kolonialisme. En in zijn onderzoek is hij geslaagd.

Fractured memory 6

De rode draad in het stuk is het eerste congres voor zwarte schrijvers en kunstenaars dat werd gehouden in de Sorbonne te Parijs in 1956 (de flyer staat hierboven afgebeeld). Ogutu maakt gebruik van historisch materiaal – namelijk de teksten die gevierd Amerikaans auteur James Baldwin erover schreef – en verweeft dit op creatieve wijze met zijn eigen herinneringen aan zijn thuisland Kenia. Hiervoor maakt hij gebruik van geluidsfragmenten, beeldmateriaal en zijn eigen krachtige stem. De hele voorstelling was een laverende beweging tussen het historische congres, zijn persoonlijke herinneringen en een onuitgesproken, meer overstijgende boodschap ergens daartussenin.

Er werd slim gebruik gemaakt van de techniek. Bijna elke beweging werd verdubbeld of vermeerderd. Wanneer hij zelf vertelde, filmde een camera zijn handen en projecteerde deze bewegingen op het scherm. Ook wanneer hij zat op een stoel was er een camera die zijn bewegingen projecteerde in de vorm van vier opeenvolgende beelden, maar met tussen de beelden telkens een beetje vertraging alsof je naar een film kijkt waarvan het geluid achter komt. De setting was sober en het beeldmateriaal was in zwart-wit. Witte letters op een zwart scherm, een beetje zoals het blanke westen het onbeschreven zwarte Afrika ongevraagd, maar onherroepelijk beschreven heeft.

Fractured memory 4

Het is een stuk dat je niet koud laat, en nog lang na het applaus achtervolgt. Dat is misschien omdat het je, zonder een beschuldigende toon aan te nemen, doet beseffen dat ook jouw geschiedenis indirect met zijn verhaal verbonden is. Iets dat alleen maar voor kippenvel kan zorgen bij het horen van uitspraken als:

The British wanted to hunt foxes. This was not possible in Africa, so the nigger was forced to play the part.

De woorden zelf hebben nog niet veel effect op het publiek. Het is pas wanneer later, terwijl Ogutu aan het voordragen is, op de achtergrond beelden worden getoond van uitgeputte zwarte jongens die met een vossenstaart in de hand op de vlucht zijn voor galopperende Britse jagers, dat er enkelen in het publiek hun blik neerwaarts richten. Dit is een techniek die de hele voorstelling doordringt: iets introduceren, er later op terugkomen door te herhalen of te variëren, dan te laten voor wat het is, om er nog eens op terug te komen… Fractured memory.

Fractured memory 2

(C) Copyright: homemcr.com

Bijzonder aandacht ging ook naar het getal nul. Het is het enige moment tijdens de voorstelling waarin er toenadering werd gezocht met het publiek. – Have you ever heard anyone say: zero is my favorite number? No… Hierop volgt een opsomming  van wat het nummer nul allemaal zou kunnen zijn, van wat Afrika allemaal zou kunnen zijn, in een taal die we allemaal delen: die van de poëzie. What if zero was fractured fragile music? A compass without a fixed north? 

Ogutu is ons kompas en neemt ons mee naar Kenia, naar het congres in Parijs, naar James Baldwin en Aimé Césaire, naar lake Victoria en zijn ouderlijk huis, naar de zachte tonen van Armstrong’s lied Skokiaan en uiteindelijk terug naar onze zetel in de zaal wanneer het stuk eindigt met de woorden:

There is nothing more to say

WAT: performance Fractured Memory / WAAR: 30cc Wagehuys / WANNEER: dinsdag 14 november 20u / HOEVEEL: 16 euro / TAAL: Engels gesproken

(c) Copyright afbeeldingen voorstelling: kvs.be

Advertenties

SUPERTIP oftewel: M-useumnacht

Op woensdag 22 november zet het M-Museum in Leuven zijn deuren weer wagenwijd open tijdens de jaarlijkse M-useumnacht. Op het programma? Een hele avond lang concerten, workshops, performances en doorlopende expo’s. Hierbij een overzichtje van wat er allemaal te beleven valt zodat je goed voorbereid ertegenaan kan gaan:

KUNST

Eerst en vooral kan je de nieuwe opstelling van het museum gaan ontdekken. Op dit moment is het zo dat de rode draad van de tentoonstelling gevormd wordt door geuren- en kleurenassociaties. Bovendien is er ook de nieuwe tentoonstelling ‘Over de Grens‘ die je een aantal topstukken uit de middeleeuwse beeldhouwkunst voorschotelt. De tentoonstelling omvat 113 stukken van de 13de tot de 17de eeuw. Je kan dit parcours alleen afleggen, maar de gidsen van studentenkring Mecenas staan je graag bij met een woordje uitleg. (Doorlopend van 19u tot 24u)

museum M.jpg

Naast de optie om het museum als bezoeker te verkennen is er ook de mogelijkheid om een kijkje te nemen achter de schermen. Om zeker bij de gelukkigen te zijn die deze rondleiding krijgen is het aangeraden om vooraf al online in te schrijven via deze link. (19.40u-20.20u en 21u-21.40u – start aan balie M)

MUZIEK

Van 22u40 t.e.m. 23u40 zullen twee bands de lobby van het museum met hun aanstekelijke klanken vullen. De eerste is Windstil, een duo dat gevormd wordt door Jo en Dieter en die hun muziek omschrijven als: ‘a meeting between hiphop en blues’ en meer nog ‘an international combination with a comfortable, laid-back vibe’. Verder is er nog een tweede dynamisch duo genaamd Juicy (hieronder te zien op de foto) die hun RNB-beats voor de gelegenheid vanuit het hartje van Brussel naar Leuven verplaatsen.

Juicy

Maar ook tijdens het bezoeken van de vaste collectie kan er gerekend worden op een stevig staaltje muziek. De studenten van LUCA Lemmens Muziektherapie spelen interactieve composities zodat je de werken op een originele manier kunt beleven. (19.40u-20u en 20.40u-21u en 22.20u-22.40u)

WOORD

In het forum van het Museum kan je de woordkunsten van de dichter Geert Simonis gaan bewonderen. Geef je oren de kost, maar voor nu nog even je ogen met dit klein kunstwerkje:

capri-sun records

de vader met het mes in de hand
die de slaap aan het kelen is
en ik gewapend met een schaar en een nietjesmachine
en een handzame voorraad nietjes

de vader en ik na ons duel gaan we koken
we nemen twee pollepels zout
en voegen kippenkruiden toe naar eigen smaak
dat is goed voor onze ademhaling

de vader en ik wij komen niet vaak genoeg in huizen
met een open haard of een koelkast onder de grond
als onze longen verfrist moeten worden
zullen we geeuwen tot er koude lucht binnenkomt

de vader en ik na het eten bouwen we samen een villa
ik maak van elke ruimte een rommelkamer
hij verandert elke wand in een klaagmuur
zo wordt het vanzelf wel knus

(20.40u-21u en 22u-22.20u)

PERFORMANCE

Anke Somers zoekt de grens op tussen voelen en zien. Met haar performance Persona (2017) onderzoekt ze het ultieme zelfportret. Wat schuilt er achter het masker? Met porseleinklei als basismateriaal wordt Persona laagje voor laagje opgebouwd. (Doorlopend van 20u tot 23.20u – zaal 1.B)

Verder is er ook nog een photoboot waarin Vicky Bogaerts je te hulp staat met allerhande tips over compositie en belichting om zo – eindelijk – te achterhalen hoe je nu precies de perfecte selfie maakt. (Doorlopend van 20u tot 22u – Lobby)

WORKSHOP

En alsof dit allemaal nog niet overweldigend genoeg is zijn er nog twee workshops. De eerste workshop in de wondere wereld van het keramiek waarbij je je eigen potje kan maken is jammer genoeg al volzet, maar er zijn wel nog plaatsen vrij voor de tweede workshop in de handlettering. Daarvoor kan je je alvast inschrijven via deze link. (Doorlopend van 19u tot 23u – Foyer)

WAT: M-useumnacht / WAAR: M-Museum Leuven (L. Vanderkelenstraat 28) / WANNEER: woensdagavond 22 november van 19u tot 24u / HOEVEEL: 0 euro (cultuurkaart) – 5 euro (studenten en personeel KU Leuven) – 12 euro standaard. Tickets worden verkocht aan de kassa de avond zelf.

Filmtip: horror en hilariteit in The Killing of a Sacred Deer in cinema ZED

Voor een voorsmaakje van de algemene sfeer van de film, luister even naar dit stukje. Geen zorgen, het is geen jumpscare maar wel Franz Schubert zijn Stabat Mater in F minor. Met deze muziek en een zwart scherm begint de beste psychologische horrorfilm die ik in jaren al heb gezien: The Killing of a Sacred Deer door Yorgos Lanthimos. Het zwarte scherm maakt plaats voor een close-up van een openhartoperatie. Het volledig ontblote hart klopt voor wat wel een eeuwigheid lijkt. Ik zelf kan het ook niet lang verdragen en begin rond me te kijken. Bijna iedereen zit oncomfortabel op zijn stoel te schuiven. Uiteindelijk zien we een paar handen bebloede handschoenen in een vuilbak smijten. Oef.

Ongeveer twee uur later rolt de aftiteling over het scherm begeleid door dezelfde muziek als in het begin. Ik zit met open mond naar het scherm te staren, mijn Ierse vriend daarentegen zegt: “This is the worst movie I ever saw.”

 Oeps.

Ik had hem misschien wat meer moeten vertellen over Yorgos Lanthimos.

Yorgos Lanthimos maakte naam en faam in 2015 met The Lobster. Een film die gedefinieerd wordt door onze geliefde online encyclopedie Wikipedia als een ‘absurdistische distopische zwarte komedie’ – ik zou het zelf niet beter kunnen omschrijven. Een korte samenvatting van de lijn van het plot: David (Colin Farrell) wordt begeleid naar een hotel nadat zijn vrouw hem verlaten heeft voor een andere man. Eenmaal aangekomen legt de manager van het hotel uit dat de gasten 45 dagen hebben om een nieuwe partner te vinden voordat ze getransformeerd worden in een dier. David kiest voor bepaalde redenen ervoor om een kreeft the worden – what’s in a name. In het hotel zijn er ook een heleboel vreemde regels zoals niet masturberen, maar seksueel gestimuleerd worden door de meid in het hotel is dan wel weer verplicht. Yorgos creëert zijn eigen absurde universum waarin hij zijn eigen absurde regels creëert en het resultaat is meesterlijk. (Absurd is wel het codewoord hier, Lanthimos wordt niet voor niets tot de ‘The Greek Weird Wave’ gerekend).

Lobster

The Killing of a Sacred Deer is een variatie op hetzelfde thema. Het nieuwe element hier is het genre van de horrorfilm, want alle meesterlijke en artistieke ingrepen buiten beschouwing gelaten is het natuurlijk ook gewoon letterlijk een ‘scary movie’. Opnieuw kiest Lanthimos voor Colin Farrell die samen met Nicole Kidman een prachtig staaltje acteren serveert. Wat mijn vriend afschreef voor ‘bad acting’ is eigenlijk talent van de bovenste plank, het zijn de dialogen die intentioneel zo artificieel gemaakt zijn door Lanthimos. Het is ook de klinische sfeer van de dialogen die de film zelf ten midden van alle horror zo grappig maakt. Het onvermogen van de communicatie en de repressie van emoties staat op de voorgrond – het ongemakkelijke gevoel doet met denken aan Wachten op Godot, het toneelstuk van Beckett met dezelfde thematiek.

Killing 4

Hoe minder er geweten is over de plot hoe beter. Het komt erop neer dat een man die normaal alles onder controle heeft en moet hebben, de hartchirurg Steven (Colin Farrell) opeens niets meer kan controleren en gedwongen wordt onmogelijke keuzes te maken. Hij komt in deze situatie door zijn absurde vriendschap met Martin (Barry Keoghan). Steven ziet samen met zijn vrouw (Nicole Kidman) zijn kinderen kreupel worden. Uiteindelijk laat hij de ratio achter voor de ongeregeldheid van het toeval.

De hele film is een clash tussen verschillende essentiële vragen. Wat is rechtvaardigheid? Is rechtvaardigheid eerlijk? Hoever gaat de ratio? Zijn er vraagstukken die gewoon niet rationeel zijn? Bestaat er zoiets als occulte krachten? Ik raad ook aan om tijdens het kijken naar de film eens goed te letten op alle Christus symboliek. Die begint natuurlijk al met de titel en de openingsmuziek, maar het geheel is gewikkeld in verschillende lagen betekenis, en je moet de film wel een paar keer zien voor je alle lagen één voor één onderscheiden hebt.

Killing 3

Over zijn eigen werk zei Yorgos Lanthimos: “Me, personally, what I want is to allow people to be engaged actively in watching the film, I like to construct films in a way that makes you feel a bit uncomfortable, [but so you’ll still] be able to enjoy them, be intrigued [and] start to think about the meaning of things – and hopefully by the end of it, you’ll have some strong desire to keep thinking about them.”

En dit is exact wat The Killing of a Sacred Deer doet. Het is irrationele horror waarover je achteraf rationeel probeert na te denken, ja zelfs bijna moet nadenken.

The Killing of a Sacred Deer is net gelanceerd in cinema ZED. Voor de programmatie, klik hier, met een cultuurkaart is een ticket slechts 7 euro. 

 

 

 

Liefdeloos maar toch hartverscheurend: Loveless van Andrey Zvyagintsev in cinema ZED

Al sinds de Griekse oudheid gaat men graag naar iets kijken om zich daarna beter te voelen. De catharsis van toen vertaalde zich langzamerhand in de feelgood cinema van nu. Wie wordt nu niet gelukkiger van Hugh Grant z’n brilmontuur in Notting Hill? Andrey Zvyagintsev (ElenaLeviathan) daarentegen, de regisseur van de nieuwe dramafilm Loveless, schrijft feelbad cinema. Met een plot die gerust beschouwd kan worden als een tragedie van het moderne tijdperk stuurt hij de kijker de cinemazaal uit met meer weemoed dan voordien. Maar die weemoed is de kijkervaring meer dan waard.

Loveless 2

 De film speelt zich af in het huidige Moskou. Het is er koud, het is er grijs en het is er bovenal verschrikkelijk liefdeloos. Het is een wereld waarin bedrijven de Russisch-Orthodoxe schijn hoog houden door enkel werknemers met een gezin aan te werven, waardoor liefdeloze huwelijken botvieren en sommige werknemers zelfs een gezin inhuren voor personeelsfeestjes. In deze samenleving zien we Boris (Alexei Rozin) en zijn ex-vrouw in wording Zenhya (Maryana Spivak). Zij hebben wel besloten een einde te maken aan hun apathische huwelijk en zitten hun laatste weken samen uit tot hun appartement verkocht is. De wederzijdse afkeer spat van het scherm. Elk hebben ze al een nieuwe vlam veroverd en in al hun zelfbetrokkenheid verliezen ze hun twaalfjarig zoontje Alyosha (Matvey Novikov) uit het oog. Hij verdwijnt na het horen van een verschrikkelijke ruzie – een verdwijning die, zoals het opmerkzaam oog zal zien, iets wegheeft van die in Antonioni’s L’Avventura. De ouders geven Alyosha op als vermist maar de politie weigert te helpen. Samen met een team van vrijwilligers moeten Boris en Zenhya hun zoontje terugvinden, maar veeleer dan verzoenen vergroot de krampachtige samenwerking enkel de kloof die er al was.

Loveless 3.png

Het is interessant om eens de titel van deze film door de wondermachine te halen die Google translate is. De originele Russische titel (Nelyubov) wordt daar vertaald naar het Nederlandse ‘afkeer’. Deze vertaling samen met de Engelse titel Loveless vormen een goede samenvatting van de film. De personages laveren constant tussen onverschilligheid enerzijds en regelrechte aversie anderzijds. Het is prachtig om te zien op hoeveel niveaus Zvyagintsev deze thematiek doortrekt. De algemene koudheid is niet alleen te voelen in de ruimtelijke setting, maar ook in de constante aanwezigheid van technologie, het harde taalgebruik en in de doordringende muziek die dit geheel begeleidt. Zelfs de radiofragmenten die we als kijker opvangen gaan over het einde van de Maya kalender. Geen enkele diepgaande vorm van liefde valt in dit meesterwerk te bespeuren, zelfs geen moederliefde: “Ik heb nooit van iemand gehouden. Alleen van mijn moeder, als ik een kind was. Ze behandelde me slecht. Gemene eenzame teef.” zegt Zenhya die met deze quote ook de liefde voor haar eigen kind niet bevestigt.

Zvjagintsev schetst met Loveless een prachtig beeld van de huidige tragedie die zich afspeelt in Moskou, die van afkeer en onverschilligheid.

Loveless speelt nog tot eind november in cinema ZED. Voor de programmatie, klik hier, met een cultuurkaart is een ticket slechts 7 euro.