Hoe afscheid van autobezit kan klinken: “Je kan je dat bijna niet voorstellen, dat je je langs de snelweg geborgen kan voelen”

Op 16 maart is Afscheid van een auto te zien op UUR KULTUUR in OPEK. Het is de passende titel van de podcast én voorstelling van Adriaan Van Aken over zijn allerlaatste reis met zijn gezinswagen. Hierbij volgt hij het recept van Julio Cortázar en Carol Dunlop, die in 1982 van Parijs naar Marseille afzakten en op elke snelwegparking die ze tegenkwamen een stop maakten. Deze reis schreven ze neer in de roman ‘De Autonauten van de Kosmosnelweg’. Adriaan gebruikt hun regelement om zo na ongeveer 30 dagen en 60 stops in Marseille te arriveren, met als doel: zijn trouwe gezinswagen verkopen en een autoloos bestaan starten.

CLUB KULTUUR sprak met hem over zijn voorstelling, die misschien het beste te omschrijven valt als een intrigerend en unieke audiodocumentaire gebracht als theatervoorstelling.

Kwam het idee om een podcast en audiovoorstelling te maken pas na de beslissing om de auto weg te doen of ervoor al? Het is eigenlijk een beetje hoe het in de voorstelling verteld wordt, want die is – op een paar verhaaltechnische details na – heel waarheidsgetrouw. De keuze werd gemaakt na een aantal gesprekken met mijn vrouw over of we de auto eigenlijk wel nog nodig hadden. Om de uiteindelijke stap te zetten heeft het het idee om daar een project over te maken wel erg geholpen. Klimaat is sowieso iets dat mij wel bezighoudt – ik hoop iedereen – en voor de finale keuze heb ik twee grote inspiratiebronnen gehad die allebei iets gelijkaardigs vertellen. De eerste is de voorstelling Hoop van mijn collega Stijn Devillé uit 2015 en de andere een recentere uitzending van de podcast ZIGO (Zwijgen Is Geen Optie) met Benjamin Verdonck. Bij beiden valt de term ‘politiseren’. Dat gaat over het feit dat een dergelijke actie zoals bijvoorbeeld stoppen met het eten van vlees een impact heeft op je omgeving. Deze actie wordt een factor, een gespreksonderwerp aan tafel, een obstakel, iets dat meespeelt. Bij het wegdoen van je auto is dat dus ook heel sterk het geval. Ik hoopte dat een project zoals dit dat ook zou kunnen bereiken – en dat blijkt ook wel zo. De jonge gezinnen in de straat waar ik woon hebben allemaal nog een auto, maar gebruiken hem eigenlijk alleen maar om ’s zondags mee naar de familie te rijden. Die hebben ons daarna allemaal hun auto aangeboden (lacht). Er zijn ook mensen uit de omgeving die hun auto ook echt hebben weggedaan en waarin dit project een meespelende factor was. Zo werkt politiseren. Het is al veel om geen auto meer te hebben, maar als je zo’n project maakt waarbij je uitgebreid afscheid neemt van je auto, dan werkt dat nog beter. Het is fijn om te zien dat dat echt werkt, dat politiseren. Op kleine schaal weliswaar, maar je weet nooit hoe zich dat vervolgens kan uitbreiden.

Voor mensen die minder bekend zijn met audio en audiowerken, hoe zou je zelf deze voorstelling omschrijven? Als een goed voorbeeld van wat ik zelf geënsceneerde audio noem. Daarmee bedoel ik dat alle theatrale middelen, zoals licht, geluid, maquettes, ondertitels…  worden ingezet om je beter te doen luisteren en een live-luisterervaring te creëren. In de eerste plaats is deze voorstelling dus een luisterervaring en mijn live aanwezigheid en de ondertitels versterken het verhaal. Alles wat je niet beter doet luisteren, is weggelaten.

“Een actie zoals het wegdoen van je auto heeft een impact op je omgeving; het wordt een factor, een gespreksonderwerp aan tafel, een obstakel, iets dat meespeelt. Ik hoopte dat een project zoals dit dat ook zou kunnen bereiken – en dat blijkt ook wel zo”.

© Boumediene Belbachir

Je inspireert je op het vernoemde boek De autonauten van de kosmosnelweg. Jij blijft ook plakken op plekken die voor niemand echt een bestemming zijn, maar voor jou net wél. Heb je iets met deze soort plekken, de snelweg en de snelwegparking? Ik denk dat die fascinatie voor mij erin bestaat dat die plekken zo oningevuld en generisch zijn, voorspelbaar in hoe ze gemaakt zijn. Dat geeft mij een gevoel van vrijheid. Ik denk dat veel mensen dat kennen; dat zo’n stop maken op een snelwegparking tijdens een lange autoreis toch plezant kan zijn op één of andere manier. Ik wil daar altijd wat langer blijven plakken. Onder meer omdat je stilstaat in een wereld die op beweging gebaseerd is. Als autonaut sta je heel lang, veel langer dan normaal, stil op een plek waar je normaal niet lang blijf stilstaan. En dan valt er plots van alles te ontdekken, dan opent er zich een parallel universum – zoals Cortázar en Dunlop het noemen. Dat gebeurt echt! (lacht). Een universum naast het universum en eentje waar ik mij wel thuis in voel. Dat is raar hé. Maar toch is het zo.

“De voorstelling is, net zoals de auto, veel mooier en visueler geworden dan ik hem bedoeld had”

– Adriaan Van Aken over Afscheid van een auto

Je had waarschijnlijk enorm veel audiomateriaal na je reis. Hoe ben je met dat materiaal aan de slag gegaan om uiteindelijk tot een voorstelling op scène te komen – die zowel luisterbaar als kijkbaar is? Inderdaad, dat was een berg aan materiaal. Ik was echt bang van hoe ik daar in godsnaam aan moest beginnen. Ik heb eerst de podcast gemaakt, waar ik dus eerst heel hard op de audio focuste en nog niet op hoe ik dit op scène ging brengen. De voorstelling wilde ik ook heel eenvoudig houden, maar die is uiteindelijk veel visueler geworden dan ik in eerste instantie voor ogen had. Daar ben ik ook heel blij om. Ik heb er ook vrij snel voor gekozen om mijn dagboeknotities, die ik geschreven heb tijdens de reis, ook te gebruiken als een soort voice-over. Hoewel ik die notities niet bedoeld had als bruikbaar materiaal voor de podcast of voorstelling zijn die uiteindelijk heel belangrijk geworden. Bovendien is heel leuk als je behalve je eigen stem ook heel veel toffe klanken kunt integreren, zoals een vrolijk hondje, het geluid van een riviertje, het geluid van de eerste regenbui in de auto. Ook had ik een heel mooie captatie van een gigantisch maar leeg wegrestaurant, waar ik als enige ballekes in tomatensaus aan het eten was. Veel van dit leuk materiaal kwam van een aire ongeveer het midden van mijn reis – en die middelste aflevering (De Reiger) heb ik ook als eerste gemaakt. Alles wat in een goede aflevering zou kunnen horen, zit daar een beetje in; zowel een soort emotioneel traject als veel leuke klanken en geluidsfragmenten.

Een andere belangrijke troef op reis was ook de auto, die omgebouwd is om die reis te kunnen maken. Dat is zeer goed gelukt door onze technieker Wim De Jaeger en beeldend kunstenaar Sara Bomans. Zij zijn gaandeweg echt een team geworden en hebben de auto keimooi verbouwd, wat een grote troef geweest is onderweg. De auto trok echt aandacht en zo kon ik mensen naar mijn auto halen om hen te interviewen. Sara heeft daarna ook het decor gemaakt met maquettes die – net als het interieur van de auto – allemaal gemaakt zijn uit recuperatie- en wegwerpmateriaal. Zo is de voorstelling, net als de auto, veel mooier en visueler geworden dan ik hem bedoeld had.

Je bent een soort ontdekkingsreiziger op redelijk ongewone bestemmingen zoals die snelwegparkings. Dat vraagt ook een bepaalde manier van kijken en observeren van de eerder banale wereld rondom je. Is die observerende en nieuwsgierige blik eigen is aan jezelf als persoon of was dit bewuste en actieve houding tijdens je reis? Dat observeren is wel iets dat ik kan en graag doe. Toch moet ik me daar ook wel op focussen; ik ben niet heel de tijd aan het observeren op de trein of op straat. Maar als ik mij daarop toespits en concentreer, dan ben ik daar wel vrij goed in. Professor in sociale geografie Maarten Loopmans – die ook aan bod komt in de podcast – zei na mijn voorstelling dat wat ik doe eigenlijk een heel goed voorbeeld is van hoe antropologen ook te werk gaan. Ik begin op elke nieuwe stop (gebaseerd op Cortázar en Dunlop weliswaar) altijd met te vertellen ‘ik ben hier, het is zo laat, het is zoveel graden’. Een toevoeging van mezelf en mijn klein team van dramaturgen is de beschrijving van mijn gemoed. Dat is ook iets dat antropologen moeten doen in hun onderzoek, net omdat je gemoed je observaties erg kan beïnvloeden. Als je goedgezind bent, kijk je heel anders dan wanneer je net in een dipje zit. Dat kan ook met de temperatuur te maken hebben: observaties maken op een snelwegparking – wat vaak asfalt asfalt asfalt is – verschilt als het 38°C of 24°C is.

Het is dus wel leuk dat dat redelijk wetenschappelijk blijkt te zijn, dat er een methodologie in mijn verslag zit. En dat is ook iets wat ik misschien één van de beste dingen vind in dat boek van Cortázar en Dulop: de secce optelsom van waar ze zijn, wat ze gegeten en gedronken hebben… dat vind ik altijd heerlijke passages.

Ik monteer erg op tempo en dat is iets dat ik erg hard nastreef, om een ritme in de montage te krijgen. Voor mij is dat de magie van het audiomaken

Is er iets dat je als publiek niet snel zou opmerken maar waar er veel aandacht en focus naartoe gegaan is tijdens het maken van de voorstelling? Een groot deel van het werk zit onder andere in de montage van geluid en tekst. Weinig mensen zien dat echt, dat ritme en dat monteren, maar ze voelen het wel hoop ik. Ik heb zelf al doende ‘op grit’ leren monteren; de muziek die je gebruikt heeft namelijk een bepaald tempo, uitgedrukt in beats per minute (BPM) en dat tempo kan je heel visueel maken. In de voorstelling wordt de voice-over op een apart scherm ondertiteld en de ondertitels zijn op hetzelfde ritme gebaseerd als de muziek. Zo krijg je dat ritme ook visueel in beeld. Rudy Trouvé, die de muziek heeft gemaakt, heeft bewust muziek aangeleverd in verschillende tempo’s en verschillende audiolagen, zodat ik zelf erg kon knutselen in de montage. Ik monteer daarbij erg op tempo en dat is iets dat ik heel hard nastreef, om een ritme in de montage te krijgen. Ik heb ook het gevoel dat je dat voelt, dat het een beetje ‘duwt’, tenzij ik er bewust voor kies dat niet te doen. Dat vind ik ook zo plezant – voor mij is dat de magie van het audiomaken.

© Boumediene Belbachir

Tot slot, wat neem je mee van deze reis? Is er iets dat je niet wilt vergeten? Ik denk slapen in de auto, in die specifieke auto. De geborgenheid daarvan – dat is echt iets fenomenaal. Je kan je dat bijna niet voorstellen, dat je je langs de snelweg geborgen kunt voelen. Maar van zodra dat die gordijntjes dicht waren – dan was mijn dag echt voorbij en was ik op mezelf. Dat was is heel plezant: dat je na een absurde dag waarin je in de kofferbak van je auto gezeten hebt en veel naar mensen en dingen hebt gekeken en rare notities hebt gemaakt, dat je dan toch even thuiskomt. Die ervaring is echt wel iets om te bewaren; iets wat ik zelf totaal niet had verwacht.

Afscheid van een auto is te zien tijdens het UUR KULTUUR op 16 maart 2022. Beluister ook zeker de podcast via Spotify, Apple Podcasts of Deezer!

TIP x 5! Hoe je de lente kan vieren en vullen met cultuur!

Maart is al enkele dagen bezig en de zon laat zich zien: niets beter dan deze maand te vullen met cultuur! Hier vind je vijf culturele tips voor komende maand.

1. OPENINGSAVOND IFTF

Op dinsdag 8 maart valt de openingsavond van IFTF. Dit Interfacultair Theaterfestival is een initiatief van LOKO Cultuur in samenwerking met de KU Leuven, 30CC en Opendoek. Op 8 maart krijgt je in de Minnepoort zes teasers te zien van alle zes de voorstellingen die deelnemen aan deze editie, namelijk van aMUZEment, Babylon, Historia, Medica, VRG en Wina. Deze Leuvense kringen zullen je komende maanden trakteren op hun theaterstukken. Aansluitend kan je hier komen genieten van een hapje en een drankje!

De openingsavond is gratis. Meer info: https://www.facebook.com/events/318920826947696

2. Nr. 10

Nr. 10 is de maandelijkse ‘Bring-A-Friend film’ van Cinema ZED; op vertoon van je studentenkaart van ZED kan je voor deze specifieke film gratis iemand meenemen met een 1+1 ticket. Voor maart is dit Nr. 10 van Alex van Warmerdam: zijn tiende (en ook duurste) film. Wanneer de vierjarige Günther (Tom Dewispelaere) gevonden wordt in een Duits bos, krijgt hij opvang in een pleeggezin. Veertig jaar later leeft hij een redelijk normaal leven, totdat zijn bestaan en zijn kennis over wie hij is grondig door elkaar worden geschut. Alex van Warmerdam maakte met Nr. 10 een typische ‘van Warmerdam-film’; een film dat even mysterieus als komisch en absurd is. Een thriller en zwarte komedie tegelijk, gespeeld door een topcast uit zowel België, Nederland als Duitsland.

7 euro i.p.v 9,5 euro met cultuurkaart of 1+1 gratis met een ZED Studentenkaart.
Meer info: https://www.cinemazed.be/nl/film/nr-10

3. UUR KULTUUR: ALL EYES ON OPEK

Natuurlijk is ook komend UUR KULTUUR absoluut niet te missen! Op 16 maart zijn alle ogen op OPEK gericht, met niet alleen een dansvoorstelling van fABULEUS en een theater/audio-voorstelling van Adriaan Van Aken (Het nieuwstedelijk) maar ook theater van en door van LUCA-studenten Rob Van der Auwera en Tuur Van Boxem, een workshop hedendaagse dans, een jamsessie en zelfs een literaire speeddate! Voor elk wat wils dus, in OPEK!

Gratis met een cultuurkaart. 15 euro voor een standaardticket. Meer info: https://www.kuleuven.be/cultuur/uurkultuur/20220316_alleyesonopek

4. LEUVEN JAZZ

Van 10 tot 20 maart versiert Leuven Jazz de stad. Het festival valt te beluisteren met straffe concerten in de Schouwburg, te bekijken in Cinema ZED met onder andere een Coltraine-documentaire en een fictiefilm over Billie Holiday en te beleven op verschillende gratis huiskamerconcerten op de slotzondag. De Amerikaanse toppianist Fred Hersch is dit jaar artist in residence en studenten van de LUCA jazz-opleiding bieden op verschillende dagen een repertoire aan rond een icoon of thema uit de jazz-geschiedenis.

2 euro korting op alle prijzen met je cultuurkaart! Meer info  https://www.leuvenjazz.be/nl

5. HOOR – DE LUYSTERAVONDEN

Tot slot kan je de komende 5 zondagavonden de wondere wereld van audio en audioverhalen ontdekken! Elke zondagavond presenteert Het nieuwstedelijk samen met podcastnetwerk Luyster sterk audiowerk tijdens Hoor-luysteravonden. Kom tussen 6 maart en 3 april samen luisteren naar mooie en begeesterende audioverhalen in OPEK.

Gratis duotickets zijn te winnen via KU Leuven Cultuur. Korting met je cultuurkaart. Meer info: https://www.30cc.be/nl/programma/item/hoor—de-luysteravonden-van-het-nieuwstedelijk

“Hitler is dead, I repeat, Adolf Hitler is dead”

“Mensen moeten in staat zijn
Een verschil te maken
Tussen goed en kwaad
Ook
Als ze helemaal alleen zijn
Niemand nog kunnen vertrouwen
Als ze op niks anders kunnnen terugvallen
Dan hun eigen oordeel”

© Boumediene Belbachir

Stijn Devillé herneemt 12 jaar na datum zijn stuk Hitler is Dood. Met een bijna identieke cast waagt hij er zich eraan een beklijvende brok geschiedenis tot leven te brengen. In dit geval niet de oorlog zelf, maar van wat er na een oorlog moet gebeuren. Van een complete puinhoop waaruit een poing tot gerechtigheid wordt geïmproviseerd. Dat waren de Nurenbergprocessen, die plaatsvonden tussen november 1945 en oktober 1946 in de gelijknamige stad. Oktober 2021 telde de 75ste verjaardag van het einde van dit historisch proces, eveneens de reden voor de herneming van het stuk.

Als God stierf in de loopgraven deed hij dat ook in de concentratiekampen; de gruwel die Hitler en zijn trouwste gezanten achterlaten na hun vlucht in de dood is ongezien. Maar dan. Hoe berecht je een van de grootste genocides van de geschiedenis? Hoe kan je als overwinnaar objectief schuld en onschuld van elkaar scheiden? Hoe baken je het verschil af tussen individuele en collectieve verantwoordelijkheid? Een uitmuntende cast rijgt deze grote vraagstukken op sublieme manier aan elkaar. Een ijzersterke Tom Van Bauwel speelt Göring – Hitler’s tweede hand – met een overweldigende menselijkheid en flair waardoor het kwaad toch een behappelijk gezicht krijgt. Ook Pieter Gernard staat vlekkeloos als de jonge aanklager Dodd West en Warre Borgmans geeft twee heel verschillende rollen adem zoals alleen hij het kan. Het kleine vleugje romatiek in het stuk blijft (gelukkig) op de achtergrond en neemt niet te veel focus weg van de centrale vraagstukken en de beklaagdenbank waarop nazikopstukken (vertolkt door onder meer Jos Geens, Dirk Buyse en Kris Cuppens) hun vonnis afwachten.

Tom Van Bauwel als Hermann Göring © Boumediene Belbachir

De enscenering van het stuk toont bovendien hoe subtiele ingrepen op scène hun vruchten afwerpen. Het is mooi hoe de vele stapels papier in de rechtzaal allemaal blanco blijken te zijn, hoe de acteurs getypte zinnen aflezen en randnotities nemen op lege pagina’s. Om haast te zeggen: hier zijn geen woorden voor. Probeer wat hier gebeurd is, maar eens onder te brengen in welomlijnde en bevatbare zinnen, aanklachten en strafmaten. Ook de keuze om een deel van de toeschouwers met een koptelefoon op scène laten zitten, is een slimme verwijzing naar oud beeldmateriaal waarin dezelfde opstelling te zien is.

Dat het een hoog staaltje aan muziektheater is, bewijst ook de allesomvattende soundscape van het stuk, tegelijk één van de krachtige handelsmerken van Het nieuwstedelijk. Spel en klank vormen samen een overtuigende compositie waardoor de voorstelling gekenmerkt wordt door een geniale muzikaliteit. Het publiek is getuige van een naadloze en haast onzichtbare, maar toch zeer bewuste samenwerking tussen muzikant en acteur. Het muzikantentrio op scène vormt de subtiele ruggesteun van het stuk die net dat laagje extra volume geeft aan zowel de personages als hun stiltes en die drie uur doet aanvoelen als te weinig.

Het is geen wonder dat Stijn Devillé met dit stuk de Toneelschrijfprijs in 2009 won. Hij slaagde erin een voldragen theaterstuk te maken dat een indringende evenwel genuanceerde blik werpt op oorlog, moraliteit en verantwoordelijkheid. Een stuk dat zowel de taal van de overwinnaar als de verliezer spreekt met haast dichterlijke kunde. Hitler is dead, I repeat, Adolf Hitler is dead is monumentaal muziektheater voor de ziel, het oog én het oor.

Zaterdag 4 december 2021 staat deze voorstelling voor de laatste keer op de planken in de Stadsschouwburg in Leuven. Ga lastminute en neem je studentenkaart mee; zo weet je misschien nog lastminute tickets te bemachtigen met 50% korting!

followfollow: een kleurrijke ode aan jong zijn in een digitale wereld

In de nieuwste voorstelling van fABULEUS – followfollow – wist Koen De Preter samen met 11 jongeren een wervelende voorstelling te brengen zonder maar één woord hardop uit te spreken. followfollow schipperde op unieke wijze tussen theater en dans, maar was in feite één grote krachtige choreografie waarbinnen ‘volgen’ op alle mogelijke manieren centraal stond.

Hoe heb je het over jong zijn, volgen, identiteit en sociale media, zonder in die negatieve spiraal te belanden? fABULEUS weet wel hoe. Door 11 jongeren samen te zetten op scène en hen te laten bewegen. In een kluitje aan kleurrijke tweedehandskledij. Een kluitje aan jong, energiek en het beste soort geweld in een voorstelling waar volgen ook stoppen betekent, afbreken en opnieuw beginnen. Waar volgen zowel op fysiek als op virtueel vlak wordt ontdekt. Hun aanstekelijke jeugdelijkheid projecteren ze zo de zaal in, maar hun maturiteit wordt nooit van hen afgepakt. Ze worden niet onderschat, zoals zoveel jongeren zo vaak onderschat worden. De Preter geeft hen alle aandacht en ruimte en werpt zo een frisse en positieve blik op jong zijn in een digitale wereld.

©Clara Hermans

Dat de voorstelling nooit twee keer hetzelfde is, voel je in het onderlinge spel en intense focus van de dansers. Niets gebeurt zomaar, veel gebeurt op het moment zelf. Strakkere omlijnde choreografieën wisselen elkaar af met duetten waarin je de vrijheid, samenspel en het plezier van de dansers voelt tot op je stoel. Ook de vele contrasten die De Preter in het stuk aan bod laat komen, geven de voorstelling een extra gelaagdheid. Zo is de muziek net een dialoog tussen jong en oud. Een krachtige afwisseling tussen wat een opa en een kleinzoon elkaar zouden laten horen en hoe je van beide zo hard kunt genieten. Hoe jong zijn ook graaien is in het verleden en dit je eigen maken. Raven op klassieke muziek om daarna af te sluiten met loeiharde techno. Hoe hard en zacht, teder en offensief en alle soorten kleren samen kunnen gaan. Hoe een middenvinger of twee soms helemaal op hun plaats vallen.

De 11 dansers wisten samen met De Preter alle registers open te breken en jongerencultuur op een verademend positieve manier neer te zetten. followfollow schetst op originele manier hoe sociale media nu eenmaal een deel zijn van onze jonge identiteit en dat er kracht is in samenhorigheid, in elkaar durven en mogen volgen. Het is een kleurrijke ode aan de jeugd en aan hoe mooi mensen en lijven kunnen zijn als ze samenkomen. Het is ontwapenend, maar op een allerstoerste manier.

followfollow is een voorstelling van fABULEUS met een choreografie van Koen de Preter. Via je cultuurkaart krijg je 20% korting op alle voorstellingen van fABULEUS in Leuven.

©Clara Hermans

Daughters of the witches you couldn’t burn

Een kleurrijke canon van activistische teksten die tot leven komt in de monden van een even kleurrijke groep jongeren. Passing the Bechdel Test van fABULEUS en Jan Martens balanceert tussen de puurheid van een toneelrepetitie in mijn middelbare school en de vurigheid van een open mic night in een queer café. Het resultaat is meer dan overtuigend. Als hommage aan revolutionaire stemmen, maar vooral als seismograaf van de grilligheid waarmee je ontdekt wie je bent.

De titel Passing the Bechdel Test leest als een manifest. De test in kwestie ontstond als uit de hand gelopen grap van cartooniste Alison Bechdel, om de teleurstellende representatie van vrouwen in fictie aan te kaarten. In een van haar graphic novels verzucht een meisje dat ze enkel nog tijd wil investeren in films waarin twee vrouwelijke personages bij hun naam genoemd worden én met elkaar spreken over iets anders dan een man. Een extreem lage standaard, waaraan alsnog maar liefst 43 procent van de films niet voldoet. Waar ga je dan als tiener op zoek naar rolmodellen, als elk geloofwaardig script ontbreekt?

Nog moeilijker wordt het als je geaardheid en/of genderidentiteit afwijkt van de norm, en in de bestaande scripts niet eens aan bod komt. De culturele iconen waarin je jezelf kan herkennen zijn dan zo goed als onvindbaar. De ideale aanleiding voor fABULEUS en choreograaf Jan Martens om queer jongeren van vandaag rechtstreeks te laten kennismaken met hun pioniers. Ze zochten en vonden 13 tieners die zichzelf herkenden in de thematiek en lieten hen aan de slag gaan met een canon van feministische, LGBTQ-activistische en antiracistische essays, speeches en TED-talks. Van pioniers zoals Virginia Woolf en Audre Lorde tot hedendaagse iconen zoals Rebecca Solnit en Maggie Nelson. Een mooie selectie, zij het dat ze pas écht eclectisch was geweest met wat meer aandacht voor online activisme zoals generatie Z het kent.

Als op een klasfoto – compleet met wankele klapstoeltjes – zitten ze op een rij en citeren ze non-stop uit dat tekstmateriaal. Soms puberaal onvolmaakt, soms ontroerend matuur, maar altijd met voelbaar respect voor hun eigenheid. Ze dragen hun vertrouwde kleren, zetten hun dictielessen even aan de kant en er is geen theatertechnicus in zicht om de muziek en video’s op te starten. Je wil bijna schreeuwen dat ze het Word-document waarin ze zinnetje per zinnetje al typend zichzelf introduceren godverdomme eens opslaan. Theater gereduceerd tot zijn absolute nulpunt, zo lijkt het. 

Of toch niet? Op elke oprechte getuigenis volgt wel een ironische kwinkslag (“ik ben 8 maanden zwanger!”) die meteen doorprikt hoe je in je hoofd een bepaald beeld creëerde van elke performer op basis van hun uitspraken. Je voelt jezelf bijna een voyeur door die autobiografische blik, want eerder dan individuen zijn ze vooral schakels in één gemeenschappelijk verhaal van vechten en jezelf blootgeven. Dat constante spel met zijn en niet zijn bereikt een hoogtepunt in een knap re-enactment van een lezing van fotografe Catherine Opie. Elk om de beurt vertellen ze over haar portretten van de queer community van Los Angeles alsof ze zelf achter de camera stonden. 

Dat we de voorstelling twee jaar na première zien, geeft het geheel een interessante extra dimensie. De speech van Kamala Harris in de zaak-Kavanaugh die zo’n prominente plek inneemt in de voorstelling? Aged very well. En zijn ze nog wel dezelfde onzekere jongeren? Ongetwijfeld hebben ze een enorm groeiproces doorlopen in vergelijking met hoe ze twee jaar geleden op het podium stonden, en dat idee is even hartverwarmend als de voorstelling zelf.

Is de overdaad van redelijk abstracte citaten na een tijdje niet too much om te blijven volgen, in een performance die een dikke twee uur duurt? Misschien. Maar het weerspiegelt de gulzigheid waarmee jongeren hun identiteit ontdekken, alsof je per ongeluk de autoplay hebt laten aanstaan bij een eindeloze stroom coming-outvideo’s. En hun activisme zou niet meer hetzelfde zijn in een voorgesneden kant-en-klaarversie. Het mag je bewust maken van je onvermogen om alles te bevatten, tegen het ongemakkelijke aanschurken, huiswerk meegeven. Wat ook letterlijk gebeurt: wanneer je de zaal verlaat, krijg je een folder met alle teksten en performances waaruit de gebruikte citaten ontsproten zijn.

Passing the Bechdel test is een goudeerlijke, begeesterde en hoopgevende bloemlezing met het hart op de tong én op de juiste plaats. Je wordt ondergedompeld in een utopie die in al haar directheid initieel misschien wat koudwatervrees inboezemt. Maar eens je er even in hebt mogen rondzwemmen, wil je er nooit meer uit.

Voorlaatste reprise van Passing the Bechdel Test (fABULEUS & Jan Martens). Gezien op vrijdag 23 oktober in OPEK.

Het cultuurdebat samengevat

Op maandagavond vond een groot cultuurdebat plaats in OPEK (Openbaar Entrepot voor de Kunsten). Met dank aan de Leuvense cultuurraad sneden 7 politici enkele relevante onderwerpen aan over het huidige cultuurklimaat. Ondanks het feit dat er nooit uitgepraat kan worden over de thema’s, klokten we af op een pittige 2 uur aan cultuur, met dank aan een strenge maar rechtvaardige moderator Jan Hautekiet.

Cultuurdebat

© Bart De Vos

Lees verder

First Contact oftewel over het leven dat soms meevalt maar heel vaak rondom kut kan zijn

first_contact_wide_vercnocke_5

Copyright: Brakke Grond

“Duizenden mensen omringden me en toch heb ik me zelden zo alleen gevoeld,” zo vertelt Stijn Meuris in de rol van de vader in First Contact. Zelf zou ik het niet beter hebben kunnen omschrijven. Ik zat in een overvolle, uitverkochte zaal en het beklemmende gevoel alleen te zijn overviel me. Hoezo dan, hoor ik je denken. Wel, omdat het verhaal zó ijzersterk is dat je continu in de huid kruipt van de personages. En het personage voelde zich eenzaam, jij dus ook. Welkom bij First Contact! 

“Je moeder in alle staten achtergelaten
met een briefje dat ze zich geen zorgen hoeft te maken.”

First contact vertelt het verhaal van een vader wiens leven een puinhoop is. Hij werkt, werkt en werkt. Van luchthaven naar meeting naar luchthaven naar meeting: hij leeft alleen nog om te werken. En tussen al dat werken door voelt hij zich alleen, moederziel alleen. Zijn dokter schrijft hem vakantie voor. Dat doet hem deugd en net als hij besluit zijn leven terug in handen te nemen en ervan te genieten wordt zijn dochter, Sarah, zestien en besluit ze alleen haar eigen pad nog te volgen. Zijn vadergevoel schiet wakker en hij probeert er alles aan te doen om het reilen en zeilen van zijn dochter te weten te komen en haar niet te verliezen.

“Ik neem vakantie. Doktersbevel.”

Het verhaal dat First Contact brengt is een actueel verhaal. Het is een verhaal waarin velen onder ons zich zullen herkennen: jongeren kunnen zich onder andere in stukjes van het verhaal van Sarah herkennen terwijl volwassenen zich mogelijks in fragmenten van de vader zullen herkennen. De werkdruk staat centraal, maar ook de vader-dochterrelatie is een belangrijk aspect.

“Heb ik je trouwens al gezegd dat ik van je hou?”

First Contact is een audio-, strip- en theaterproject van Adriaan Van Aken en een productie van HET NIEUWSTEDELIJK (het stadstheater van Leuven, Hasselt en Genk). First Contact is vernieuwend en hedendaags. Het werkt – nog meer als bij andere theaters – met de som van de delen en 1 + 1 is wel degelijk 3. Zo is er bijvoorbeeld een donker, triestig moment in het verhaal. De striptekeningen die zich in het groot op het scherm vertonen spreken boekdelen, maar de zachter sprekende stemmen waarin de kwelling te horen is, de dramatische muziek en het plotse, volledig zwart schijnen van het podium maakt het tot één geheel.

Doorgaans hou ik binnen theater van eenvoud. Ik zie het liefst voorstellingen die onder de noemer van het gekende, klassieke theater vallen: enkele acteurs, enkele materialen en een ijzersterk verhaal op één podium. Vrijwel eenvoudig – in de positieve betekenis van het woord. Bij First Contact herzie ik mijn voorkeur met plezier eventjes: het vernieuwende en de moderne manier van theater brengen heeft ook iets… intrigerend. Het is een absolute aanrader voor mensen die sceptisch zijn ten opzichte van het klassieke theater – en zo ken ik er toch jammer genoeg een aantal – of mensen die nog minder goed bekend zijn met de theaterwereld. Zo was er bijvoorbeeld een klas van een secundaire school aanwezig in de zaal. Dankzij het visuele aspect van de strips sluit het aan bij de leefwereld van jongeren want nog nooit eerder was beeld zo belangrijk in onze maatschappij. Hetzelfde geldt voor de muziek van Joris Caluwaerts: van muziek die doet denken aan Zita Swoon naar stevige elektronische muziek naar rustige, zweverige stukjes. Sterk! Bovendien is het ook een voorstelling die slechts iets meer dan een uur duurt en voorbij lijkt te vliegen, waardoor het voor mensen die minder bekend zijn met theater niet direct een zwaar theaterstuk over een moeilijk onderwerp is dat ook nog eens erg lang duurt. Als leerkracht Nederlands zou ik mijn leerlingen zonder twijfel ook meenemen naar First Contact. Dus voor zij die nog overtuigd moeten worden dat theater wél cool is: First Contact bewijst dit door net heel cool te zijn!

“Het volwassen leven, het maakte geen deel uit van mijn plan. Plan. Welk plan?”

De striptekeningen komen van illustrator Wide Vercnocke. De tekeningen kunnen mij echter niet bekoren, simpelweg omdat de stijl van de illustraties mij niet ligt en ik de kleurkeuzes erg vreemd vind. Toch werkt het om één of andere reden wel bij het verhaal want het heeft me niet gestoord. Wat ik aan de illustraties wel interessant vind is dat Varcnocke slechts met twee kleuren heeft gewerkt: dat geeft iets extra waardoor de beelden sterker tot hun recht komen. Van het stemmenwerk van Stijn Meuris (in de rol van vader) en Sara Vertongen (in de rol van dochter) ben ik absoluut fan. Beiden vertellen het verhaal zodanig overtuigend alsof ze effectief in de huid van hun personage zitten. Ik zou er uren naar kunnen luisteren dus als zij nog eens verhalen komen voorlezen ben ik zonder twijfel van de partij.

Kortom, First Contact is een absolute aanrader met veel positieve punten en slechts weinig tot zelfs geen negatieve punten. Maar het houdt niet op, want last but not least… First Contact werd ontwikkeld als een digitale audio based strip, te koop als app. En wat schreef ik nu daarnet over dat theater cool is? Wel, ja. Heel cool dus.

 “Ik wil ergens naartoe waar het leven mooier is, rechtvaardiger vooral.
Maar het leven is niet bijzonder mooi, maar doorgaans valt alles wel mee.
Af en toe valt het leven wel mee. Echt? Nee.”

Wat? First Contact – HET NIEUWSTEDELIJK
Wanneer? 18/10, 19/10, 20/10 en 21/11/2017 om 20u
Waar? OPEK (Openbaar Entrepot voor de Kunsten)
Prijzen? 16 euro (cultuurkaart 50% korting)
Meer info? 30CC informatie